Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари, Юсуф Жума

СИЛОВСИН

Толиб Ёқубов

Ҳукумат ўзининг ёлғон сиёсатига содиқ

 

Юсуф Жума қамоқхонадан озод қилиниб АҚШга бадарға қилинганини эшитганим заҳотиёқ миямда бир-икки савол туғилди: сиёсати КАТТА ЁЛҒОНга асосланган ҳукумат унга тош отмасмикин? Уни бадном қилиш учун ҳукумат нималарни иддао қиларкин? Бу ишга ҳукумат кимларни жалб этаркин? Continue reading «СИЛОВСИН»

Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

АНДИЖОНГА БАҒИШЛОВ

Толиб Ёқубов

 

Водиё, шаҳринг гўзал, ҳур Андижонингдан кетай,

Шуҳратингни элга ёйган марду-майдонингдан кетай,

Шеърият осмонида порлади бир юлдузинг,

Бобурингдан ўлса ортиқ Саиджаҳонингдан кетай.

 

Қай шаҳар инсонга шунча нон берур, илҳом берур?

Нон ва илҳом бирла сизга чеки йўқ имкон берур?

Золиму манфурга қарши тап тортмас инсон берур?

Андижон! Бағри кенг, оромижон, жаннат-маконингдан кетай, Continue reading «АНДИЖОНГА БАҒИШЛОВ»

Абдуманноб ПЎЛАТОВ, Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

ҲАРАКАТ.йўқ

Толиб Ёқубов

 

Жавоҳир лидер

 

www.ҳаракат.йўқ  интернет-сайтида Ўзбекистон “Бирлик” халқ ҳаракати ва шу номдаги партиянинг оламшумул ютуқлари ҳақида мақолалар пайдарпай чиқиб туради. Масалан, АҚШ ва Европа Иттифоқи ЎБХҲ партияси чизган чизиқдан чиқмаган ҳолда сиёсат юргизишларини айни шу сайтдан билиб олдик. Илгари АҚШни Исроил ўтқизибтурғизади, деб эшитар эдик. Энди билсак АҚШ ва ЕИни ўзимизнинг “Бирлик”… экан.

 

www.ҳаракат.йўқ мард сайт экан – у қўрқмай партия йўл қўйган хатоларни ҳам очиқойдин чоп қилаверар экан. Масалан, мазкур сайт яқиндагина (2008 йили) қамоқдан озод бўлган андижонлик ҳуқуқбон Саиджаҳон Зайнобиддиновни дастлаб “Эзгулик” ҳуқуқбонлик жамиятининг вилоят бўлимига, сал ўтиб “Бирлик” партиясининг худди шундай бўлимига раис этиб тайинлангани хато бўлганини, хато бўлганда ҳам оддий хато эмас, табиий хато бўлганини чоп этди.

 

Қамоқдан озод бўлган Мўътабар Тожибоева АҚШга Давлат Департаменти мукофотини олишга борганда www.ҳаракат.йўқ сайти бу мард аёлни улуғлаб, эҳҳе, нималарни ёзмади?! “Муътабар Тожибоева охирги қадамни қўйиши у “Бирлик” партиясига кириши керак”: бу гап ҳам айни сайтни безаб турибди. Бироқ Мўътабар Тожибоева, www.ҳаракат.йўқ сайти ёзишича, “Бирлик” партияси билан эмас, Европадаги псевдодемократлар билан ҳамкорликка ўтган. Ўта ёмон бу одамлар таъсиридами ёки бошқа сабабларга кўрами ҳарҳолда Мўътабар Тожибоева ўз виждони амри билан АҚШ мукофотидан воз кечганини эълон қилгач, www.ҳаракат.йўқ сайти “Мўътабар Тожибоева ўзининг табиий ниҳоясига етди” қаблида мақола эълон қилди, яъни уни “Бирлик” партиясига ўтишга ундашга бўлган ҳаракат хато бўлганлиги иддао қилинди.

 

www.ҳаракат.йўқ сайтини мен, Ботир ва Носир каби кўча чангитиб юрган собиқ бирликчиларгина эмас, балки ўз ишига жиддий ёндошадиган таниқли таҳлилчилар ҳам ўқишар экан. Улар С.Зайнобиддинов ва М.Тожибоевани “Бирлик” партиясига жалб этиш масаласида партия раҳбарияти хато қилганини ўрганишгач, тарихни бир титкилаб кўришни лозим, деб топиб, ўз олдиларига ғоят бир муҳим: “Нега шу пайтгача “Бирлик” партияси Ўзбекистонда ҳукумат тепасига келмади?” масалага ойдинлик киритмоқчи бўлишибди. Шундай таҳлилчиларнинг бири билан мен сўҳбатлашишга муваффақ бўлдим. Муваффақ бўлдиму, бироқТаҳлилчи партия лидеридан ўлгудек қўрқар экан! Чунки лидер ким ёқмаса: “Биз уни сиёсий саҳнадан йўқ қилиб юборамиз, бу бизнинг қўлимиздан келади! деб сайт саҳифасида мушт кўтарар экан. Одамларнинг айтишича, сайт номининг охири йўқ бўлиши ҳам шунга шаъма эмиш. Хуллас, тахлилчи ўз номини ошкор қилмасликни мендан қаттиқ илтимос қилиб, “Бирлик” ХҲ ва партияси тарихига бўлган муносабатини изҳор этди. Мақоланинг буёғи асосан шу таҳлилчининг фикр ва мулоҳазаларидир.

 

– “Бирлик” ХҲ ва партияси тарихида содир этилган баъзи хатолар бўлмаганда эди, бу партия аллақачон Ўзбекистонни бошқариб турган бўлар эди. Бошида шуни айтиб ўтишим лозим-ки, бу хатоларнинг бирортасида ҳам унинг лидери Абдураҳим Пўлатовнинг айби йўқ. Мазкур сиёсатчини нуқсонсиз асл жавоҳирга таққослаш мумкин, холос.

 

Ҳамма нарса биринчи хатодан бошланади. Биринчи хато эса “Бирлик” ХҲнинг биринчи йиғилиши ҳофиз Дадахон Ҳасаннинг ҳовлисида ўтказилганидир. Мазкур йиғилиш Абдураҳим Пўлатовнинг уйида ўтказилганда олам гулистон бўлар эди. Ташаббус ўша пайтда кимдан чиққан: Фахриддин Худойқуловданми, Дадахон Ҳасаннинг ўзиданми, – ҳозир аниқлаб бўлмайди. Бироқ бир нарсани аниқ айтиш мумкин: “Бирлик” биринчи қадамни қўяётган пайтдаёқ унинг ичига хоинлар суқилиб кириб олишган.

 

Бироқ Фахриддин Худойқулов ва Дадахон Ҳасан асосий хоинлар бўлишмаган. Биринчи йиғилишда 18 одам қатгашгани ҳаммага маълум. Бироқ бу йиғилишга ким шоир Муҳаммад Солиҳни таклиф этгани ҳозиргача мавҳумлигича қолмоқда. Муҳаммад Солиҳ ҳеч кимга маълум эмасмиди? Унинг шеърларидан озодлик, демократия ва мустақилликка нафрат шундоққина уфуриб турардику! Бу ҳақда партия лидери 20 йилдан бери аввал www.бирлик.йўқ, кейинроқ эса www.ҳаракат.йўқ сайтларида ҳормайчарчамай ёзиб келаяпти. Демак, шу пайтгача “Бирлик”нинг ҳукумат тепасига кела олмаганининг асосий сабаби асосий хато, яъни Муҳаммад Солиҳни “Бирлик”нинг биринчи йиғилишига таклиф қилинишидир. Бу – табиий хато эди, чунки “Бирлик”да шу пайтгача нотабиий хато ҳеч қачон бўлмаган. Янада аниқ айтсам, “Бирлик” ХҲ ва партиянинг лидери бирорта нотабиий хатога йўл бермаган.

 

1990 йил апрелида қандайдир “Эрк” деган партия тузилгандан кейин Муҳаммад Солиҳ билан боғлиқ табиий хато барҳам егандай бўлди. Бироқ лидернинг таъбири билан айтганда “Бирлик”ка уни ҳукумат тепасига келишига тўсқинлик қиладиган қорамоллар кириб кела бошлади. Уларни номма-ном санаб кўрсатиш мен, таҳлилчи, учун оғир, бироқ айтишим мумкинки улар ичида академик, фан докторлари, фан номзодлари ва турли бошқа соҳаларнинг вакиллари бор эди. Буерда муҳим бўлган бир жиҳатни айтиб ўтишни ўзимнинг бурчим деб ҳисоблайман: қорамоллар орасида партия лидери, табиий, йўқ ва бўлиши ҳам мумкин эмас эди. Чунки партия лидери қорамол бўлса, ўзингиз тушунасиз, партия партия бўлмай қолади. Шундай қилиб, “Бирлик” ХҲ Муҳаммад Солиҳдан қутулиб қорамолларга тутилиб қолди! Бу катта хато эди.

 

Яна такрорлайман: бу – лидернинг хатоси эмас эди! Қорамолни дарҳол боғлаш керак, акс ҳолда у экин борми, партия программаси борми ҳамма нарсани бирпасда пайхон қилиб ташлайди. Бироқ қорамолларни боғлайдиган лидер у пайтгача Ўзбекистондан жуфтакни сурган, кечирасиз, ватандан чиқиб кетган эди. Бу – 1992 йилнинг декабрига тўғри келади.

 

Унгача-чи? Унгача бўлган баъзи хатолар бор-ки, уларни эсламасликнинг иложи йўқ, чунки айни шу хатоларнинг натижаси ўлароқ “Бирлик” партияси шу пайтгача нафақат ҳукуматни олаолмади, балки давлат рўйхатидан ҳам ўтаолмади. Гап шундаки, 1991 йил Ислом Каримов учун оғир йил эди. У қипқизил коммунист бўлгани учун уни президентликка номзодини кўрсатадиган собиқ коммунистик, ўша пайтга келиб бир кунда “Халқ демократик партияси”га айланган партия шай бўлиб турган бўлса-да, бироқ альтернатив номзод кўрсата оладиган ҳалиги “Эрк” ва биз тарихи билан қизиқаётган “Бирлик” партияларидан бошқа ҳеч вақо йўқ эди. Мен ҳеч вақо”ни партия маъносида ишлатаяпман, аслида сиёсий майдонда “Бирлик” халқ ҳаракати бор эди. Иложсиз И.Каримов Адлия вазирига “Эрк”ни ҳам, “Бирлик” партиясини ҳам давлат рўйхатидан ўтказишни буюради. Вазир “Бирлик” партияси лидери ва 2-3 та қорамо…, кечирасиз, партия вакилларини вазирликка таклиф этади ва уларга И.Каримов буйруғини етказади. Воқеалар шуерга келганда биз таҳлилчилар калаванинг учини йўқотдик.

 

Баъзиларнинг айтишича, партия лидери партияни давлат рўйхатидан ўтказиш тарафдори бўлган-у, бироқ академик Бек Тошмуҳаммедов ва собиқ СССР халқ депутати Пўлатжон Охунов “Бирлик” халқ ҳаракатини рўйхатга олишни талаб қилишган. Бошқаларнинг гапига қараганда улар орасида собиқ вазир ҳам борлар вазият аксинча бўлган, яъни партия ва ҳаракат лидери ўз партиясини давлат рўйхатидан ўтказишга тиш-тирноғи билан қарши бўлган ва вазирликда “Партияни рўйхатдан ўтказайлик, шунда президент сайловида қатнашишга йўл очилади” деб турган Бек ака ва Пўлатжонни қақшатғич бахсда ютиб чиққан.

 

Биз тахлилчилар www.бирлик.йўқ сайтини ҳам, www.ҳаракат.йўқ сайтини ҳам, бир пайтлар партия лидери чоп этиб турган, бироқ ташувчиларнинг саъйҳаракати туфайли халққа эмас, тўғридантўғри ички ишлар вазирлиги подвалига бориб тахланган “Ҳаракат” журналлари электрон вариантини ҳам синчковлик билан ўрганиб чиқдик, бироқ бу ҳақда пичоққа илинадиган бирор нарса топаолмадик. Ўйланиб қолдик: хато ўша пайтда партия лидеридан ўтган десак, бул зот жавоҳирдай бенуқсон одам. Йўқ, мумкин эмас! Табиий, хато Бек ака ва Пўлатжондан ўтган ва буни фақат уларнинг ўзлари тасдиқлашлари ёки инкор этишлари мумкин, холос.

 

Ёдгор Обид, Гулчеҳра Нуруллаева, Ҳазратқул Худойбердиев, Алибой Йўляхшиев, Исмоил Дадажонов, Баҳром Ҳамроев, Холхўжа Юнусов, Толиб Ёқубов кабиларнинг “Бирлик”ка кириб келиши, фикримизча, бениҳоя катта хато бўлган. Ҳаракат ва партия лидери уларни кетма-кет, изчиллик билан фош этиб, айбини бўйнига қўйиб, ҳаракатдан улоқтирган. Уларнинг баъзилари, масалан Т.Ёқубов ва Бахтиёр Ҳамроев “Бирлик” ХҲдан ўз истаги билан чиқиб кетган бўлсада, бирининг куёви, иккинчисининг ўғли қамалганда “Бирлик” лидери бунинг сабабини очиқлаб ҳаммани лол қолдирди: бу икки одам “Бирлик”ка хоинлик қилгани учун давлат уларнинг яқинларини қамаган экан! Ол-ааа! Бундай метиндай мантиқ камданкам сиёсатчида учрайди. Ухлоқдай тўғри бўлган бундай мантиққа эга бўлмаган ҳар қандай одамни партия лидери асосли равишда “ахмоқ деб атайди.

 

Энди ўзингиз ўйлаб кўринг: Ҳаракат ва партия сафларида ахмоқлар ғижғиж бўлса, қандай қилиб бу партия ҳукуматни олиши мумкин? Ололмайди! Шунинг учун партия лидери жонжаҳди билан партия сафларини ахмоқлардан тозалашга ҳаракат қилаяпти. Уларнинг ўрнини тўлдириш керакмийўқми? Турган гап, керак! Шунинг учун партия лидерининг “Ким қамоқдан чиқар экан? Чиқса, партияга тортаман” деб кўз тикиб туриши ҳеч қандай хато унсур эмас. Бироқ С.Зайнобиддинов ва М.Тожибоева тушмагурлар жавоҳирдай тоза одамнинг умидларини оқлашмади. Жавоҳирдай тоза одамлармасда!

 

Олтин изловчи мисқолдай олтинни топиш учун қанчадан қанча кубометр тупроқни ювади. “Бирлик” лидери ҳам ўзи жавоҳир бўлгани учун ҳокимиятга жавоҳир, ҳеч бўлмаса олтин одамларни олиб келишга интилмоқда. Қийин вазифа. Ҳаммаёқ хоин, қорамол ва ахмоқлардан иборат бўлиб турган бир пайтда бу вазифани “Бирлик” партиясининг лидери уддасидан чиқишига ишонамиз. Масалан, яқинда www.ҳаракат.йўқ сайти М.Тожибоевага берилган АҚШ Давлат Департаментининг мукофотига Ўзбекистон хотинқизлари ичида фақат ягона аёл, партиянинг бош котиби Василахоним Иноятова лойиқ деб ёзди. Биз таҳлилчилар Василахонни чин юракдан табриклаймиз, бироқ ҳукумат тепасига келган жавоҳирлар партияси таркибида фақат битта жавоҳир аёл бўлишидан, албатта, хафамиз. Бошқа томондан, партия лидери халқни қорамол дея баҳолаётган бир пайтда 14 миллион ўзбек аёллари орасида битта, ягона жавоҳир топилиши ва у ҳам бўлса “Бирлик” партиясининг бош котиби бўлиши мазкур партия нафақат Ўзбекистонни, балки Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги (МДҲ) ва Европа Иттифоқи (ЕИ)ни бирга қўшиб ҳам бошқаришга қодир, деб бемалол айта оламиз.

 

Ҳозир партия лидери олдида икки муҳим сиёсий масала турибди: 21 йил ҳукм сурган диктатор Ислом Каримовни ағдариш ва ўзбек жамиятидаги барча қорамол, хоин ва ахмоқларни бирма-бир сув юзасига олиб чиқиш, уларни фош қилиш ва сиёсий саҳнадан йўқ қилишдир. Вақт аёвсиз ўтиб бораяпти, партия лидери ҳам 70 га яқинлашиб қолди, И.Каримовнинг эса ҳалибери ҳукуматни “Бирлик”ка бериш иштиёқи кўринмайди. Буни партия лидери сезмайди, деб ўйлаяпсизми? Сезади ва сезмоқда. Яқинда мен чойхонада икки ўзбек йигити тортишувининг гувоҳи бўлдим. Бири партия лидери учун ҳозирги кунда юқорида айтилган биринчи масала муҳим деса, иккинчиси: “Йўқ, партия лидери учун иккинчи масала ўта муҳим! деб биринчини уриб-енгиб турган эди. Иккинчи йигитнинг ўз фикрини ўтказиш учун дағдаға қилаётгани мен тахлилчи учун зўрроқ аргументдай туюлди. Бу аргумент партия лидери учун ҳам хос эканини эслаб, ҳозирги кунда “Бирлик” партияси ва унинг алмашмас лидери учун ўта муҳим масала: ўзбек жамиятидаги барча қорамол, хоин ва ахмоқларни бирмабир сув юзасига олиб чиқиш, уларни фош қилиш ва сиёсий саҳнадан йўқ қилишдир.

 

2011 й. 18 март

 

Сиёсий САТИРА, Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

КЕРАК ЭМАС

Толиб Ёқубов

 

ЎЗБЕКЛАРГА КЕРАК ЭМАС

 

Мен, кўплар қатори, “Хьюман Райтс Вотч”нинг фикрига қўшилмайман. Нафақат бу ташкилот, мен “Ўзбекистонда демократия умуман йўқ дегувчиларнинг даъвосини ҳечам ҳазм қила олмайман. Демократия ватанимизда, турган гап, бор, чунки Ўзбекистон авторитар давлат эмас. Continue reading «КЕРАК ЭМАС»

Сиёсий САТИРА, Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

Менталитет

Толиб Ёқубов

 

Мисли кўрилмаган Ватанимиз бор. Кўп мамлакатлар ундан олдинга тушмоқчи бўлишди – шарманда бўлишди.

Ҳамма соҳада, энг аввало террористлар бўйича ватанимиз биринчи. Улар иккига бўлинади: биринчи хили – ўлдирадиган, портлатадиган, соқолли, номоз ўқийдиган, қўлида автомат, тишида эса ўткир ханжар тишлаган террористлар бўлиб, фақат мамлакат раҳбари хоҳиш билдирган пайтда пайдо бўлишади, лекин ҳеч кимга кўринмайди. Иккинчи хили эса халк тилида «давлатнинг бесоқол террористлари» дейилади, уларни давлатнинг ҳар бир қамоқхона, милицияхона, прокуратура, МХХ, суд, ҳокимият ва бошқа ташкилотларида топасиз. Бу террористлар очиқ ишлашади ва ҳар сонияда одамларни хўрлаб, калтаклаб, ўлдириб, судлаб, қамаб, заҳарлаб, портлатиб туришади.

Худога шукур, ватанимизда уруш бўлмаган, бироқ у блок-постлар ва темир панжаралар бўйича биринчи. Ватанимиз йўлларини бир-бирига улаб чиқиб, уни 20 га бўлсангиз, барча блок-постлар сони келиб чиқади. Масалан, Тошкентдан Самарқандгача нечта блок-пост борлиги сизни қизиқтирса, уларни юриб санаб чиқиш шарт эмас. Блок-постларнинг сонини ҳисоб-китоб қилиш формуласи ишлаб чиқилган. Масалан, Тошкентдан Самарқандгача масофа канча? Тўғри, 350 километр. Бу рақамни 20 га бўлсангиз: 350:20=… Албатта, ўн етти яримта бўлмайди, блок-постлар сони ё 17, ё 18 та бўлади. Ҳа, шунча – ишонмасангиз, юриб санаб чиқинг. Шу сабабли йўл тўсадиган темир-бетон блоклар ишлабчиқариш бўйича мамлакатимиз сўзсиз биринчи: олдига тушадиган дунёда бошқа мамлакат йўқ экан.

Мамлакатимиз блок-постлар билан узвий боғлиқ бўлган яна бир соҳа – божхоналар бўйича ҳам биринчи. Бутун дунёда божхоналар нима мақсадда ва мамлакатнинг қайси нуқталарида қурилади? Қараб туринг, мен энциклопедияга қараб санаб бераман:

1) агар мамлакатингиз бошқа мамлакат билан чегарадош бўлса, чегарадан ўтадиган жойларда божхона бўлиши шарт;

2) мамлакат аэропортлари, темирйўл вокзаллари ва сув портларига чет эллардан самолёт, поезд ёки кемалар келадиган бўлса, шу аэропорт, вокзал ва портларда божхона бўлмаса бўлмайди.

Мамлакатимизда портлар йўқ, лекин аэропорт, вокзал ва унга чегарадош давлатлар бор. Бу ерларда мустаҳкам божхоналаримиз ишлаб турибди. Бироқ, мамлакат ичкарисида ҳам, бир вилоятдан иккинчисига ўтишда ҳам божхоналар қилиб қўйибмиз. Бу, энди, энциклопедиядаги “божхона” тушунчасига тўғри келмайди, лекин у мамлакатимизни божхоналар бўйича биринчи ўринга олиб чиқадиган фактор эканини унутмайлик.

Давлат идораларини темир панжаралар билан ўраш бўйича бизнинг мамлакат биринчи бўлгани каби чегараларга тиконли сим тортиш, улар ёқалаб миналар кўмиш, бу миналарнинг портлаши натижасида қўшни мамлакатлар фуқароларини ўлдириш бўйича ҳам ватанимиз биринчи. Мутахассисларнинг айтишича, агар темир панжаралар бирбирига уланса, улар Ўзбекистонни икки марта ўраш учун етар экан.

Суриштирганимизда ватанимизда МХХчилар сонини ҳеч ким айтиб бераолмади, шунинг учун бу соҳада Ўзбекистоннинг ўрнини аниқлай олмадик, бироқ милиционерлар сони бўйича ватанимизга яқинлашган бирорта мамлакат топилмади: уларнинг сони 825.000 эканлиги маълум бўлди. Йўқ, Хитойда уларнинг сони бир неча баравар кўп, лекин жон бошига барибир биз олдиндамиз.

Бир-икки соҳада мамлакатимиз иккинчи, дейишади баъзилар. Масалан, қамоқхоналар бўйича Россия биринчи, мамлакатимиз иккинчи эмиш. Бироқ Келинг, бир ҳисобкитоб қилиб кўрайлик. Россияда аҳоли сони 150 миллион, Ўзбекистонда эса 25 миллион, Россияда барча махбуслар сони бир миллиондан сал ортиқ бўлса, Ўзбекистонда улар 200.000 дан ошмас экан. Шундай-да, Россияда ҳар 150 одамдан биттаси (1/150) қамоқда бўлса, Ўзбекистонда эса ҳар 125 тадан бири (1/125) – махбус. Ватанимизда қамоқхоналар Россиядагидан кам бўлсада, бироқ махбуслар сонининг аҳоли сонига нисбати бўйича биз дунёнинг энг катта мамлакатидан олдиндамиз.

Ватанимиз маънавий соҳада ҳам биринчиликни қўлдан бой бермай келаяпти. Масалан, бизда каттага ҳурмат беқиёс. Айтингчи,, Тошкент шаҳрининг собиқ ҳокими, кейинчалик Тошкент вилояти ҳокими ва Бош вазир ўринбосари бўлиб ишлаган Козим Тўлаганов каттами, ёки бухоролик шоир Юсуф Жуманинг ногирон ўғли Машраб каттами? Табиий, Козим Тўлаганов Машраб Жумадан катта. Биринчиси давлат ва одамларнинг камида ўн миллион доллар пулини еб қўйгани учун судга тортилди ва етти миллион долларини жарима сифатида тўлади. Машраб эса «фалончининг битта қўйини ўғирлади»деб милиция томонидан айбланиб, қамоққа тиқилди ва у ҳам судланди. Қўй эгаси: «Ҳой, барака топкурлар! Машраб менинг қўйимни ўғирлагани йўқ, мен уни қарзимга берганман!»деса ҳам, айбсиз эканлиги исботланган бўлса ҳам, суд унга ҳам жарима солди. Ҳозир Козим Тўлаганов қолган уч миллионини Тошкентдаги ҳашаматли ҳовлисида ёнбошлаб еб ётибди, дейишади. Бу каттага ҳурматнинг бориб турган натижасидир.

Менинг социолог, политолог, психолог ва яна алламбалолог оғайниларим кўп. Улар билан учрашиб қолсам, албатта гап ватанимиз ҳақида кетади ва мен завқ билан бизлар қандай соҳаларда биринчи эканлигимизни гапира бошлайман. Улар умний болалар бўлгани учун бунинг сабабини тушунтиришади. Уларнинг айтишича, бу ўзбек халқининг менталитети билан боғлиқ экан.

Шошманг, бошида мен ҳам тушунмадим, сизларга эса ётиғи билан тушунтираман. Мана, “демократия” деган тушунчани олайлик. Бу сўзни совет даврида сайлов арафасида, сайлов кунлари ва сайлов натижалари эълон қилинган пайтда эшитиб қолар эдик. Совет даврида сайлов байрамдай ўтказиларди ва жуда осон эди: битта номзод қўйиларди, сайлашга ҳар бир оиладан битта одам борар эди. Қандай осон! Оилангизда ўнта сайловчи бўлса ҳам, бир ўзингиз бориб сайлаб келаверасиз! Ўзбекларнинг менталитети шунақа экан. Битта партия, битта номзод бўлгандан кейин битта одам бориб сайлаб келса ҳам бўлаверадида!

Мустақиллик пайтида демократия ҳақида жуда кўп гапириладиган бўлди, партиялар ҳам кўпайиб кетди, битта номзод қўйиш бекор қилинди. Лекин баъзилар “Нега бир одам қўлига ўнта бюллетень берилаяпти? Буқонун бузилиши-ку!” деб жанжал қилабошлади. “Бу ўзбек менталитети, ука! деб тушунтиришди. “Бир оилада ўнта сайловчи бўлса, ҳаммасининг сиёсий қараши бир хил бўладими? дея бояги жанжалкашлар закун суришни давом эттирсалар: “Анависи манависининг хотини бўлгандан кейин сиёсий қараши бир бўлмай, нима бўлсин? Тирикчилик қилиш керак. Келишаолмай ажраб кетишсинми? деб тушунтиришди.

Ҳалиги жанжалкашларни кейинчалик ҳуқуқбонлар” деб атайбошлашди. Ҳуқуқбонлар шундай халқ бўлар эканки, ҳеч гапга тушунишмас, масалан, улар менталитет деган нарсани тан олишмас экан. Тан олишмас экан, и всё! “Терговчилар одамларни қийноққа солишаяпти! Ўлдириб ҳам қўйишаяпти! Айбини исботламай судга оширишаяпти! Судлар одил эмас! ва ҳоказо деб айюҳаннос солишганисолишган. Ҳукумат одамлари билан демократия ҳақида гаплашсанг, албатта: “Халқ демократияга тайёр эмас, биз халқимиз менталитетини ҳисобга олиб демократия қураяпмиз” дейишади.

Демак, ҳамма нарса менталитетга бориб тақалар экан! “Шуни яхшилаб ўрганишим керак! деб мақсад қўйдим олдимга. Аввал матбуотни ўргандим. Уларни жамлаб умумий маҳражга келтирсам: “Халқимизнинг ўтмиши, анъаналари, урфодатлари бор; биз шуларни ҳисобга олиб ўзимизнинг демократиямизни қурамиз” деган гап келиб чиқди. Яхши. Дальше кетдик.

Прокуратура, милиция, МХХ ва судларда демократия масаласи қандай экан, деб Бош прокурорга мурожаат қилдим: “Жаноб Бош прокурор, мени тергов органларида демократия қандай ишлаётгани қизиқтиради. Бирор тергов пайтида мен ўша хонада ўтириб терговни кузатишим мумкинми?”. Икки кунда жавоб олдим: “Бемалол!”.

Терговни Ички ишлар вазирлигининг катта терговчиси А.Қаршиев олиб бораяпти; айбланувчи Йўлдош Расулов экан. Улар орасида қуйидаги диалог бўлиб ўтди:

А.Қаршиев: Айбланувчи Йўлдош Расулов, сизга қўйилган айбларга иқрормисиз?

Йўлдош Расулов: Мен сизнинг бирорта саволларингизга жавоб бермайман!

А.Қ.: Нега?

Й.Р.: Шу ҳам терговми? Нега аввал қийноқ қўлламадингиз? Нима, тергов сизга ўйинчоқми? Қани ўлгудек қилиб уришлар, тирноқнинг остига нина тиқишлар, оёққўлдан кўтариб бетон полга ташларлар, “аёлингни, қизингни олиб келиб, олдингда зўрлайман! деб қўрқитишлар? Аввал ўшаларни қиласиз, кейин мен бажонудил ҳамма қоғозларингизга қўл қўйиб бераман.

А.Қ.: Мен бу ишларни қила олмайман! Бунга статья борку! Сен учун мен қамалиб кетайми? Тушингни сувга айт!

Й.Р.: Бу мени қизиқтирмайди! Тергов терговдай бўлиши керак. Мен сизга бир кун вақт бераман, ўйлаб кўринг. Хайр! (Уни олиб чиқиб кетишади).

А.Қ. (менга): Менталитетда! Қийнашни талаб этишади. Бу демократиямизга тўғри келмайди. Жуда қийналиб кетдик.

 

Жуда бошим қотиб қолди. Қандай қилиб халқимизнинг менталитетини ўзгартириш мумкин? Мен шу пайтгача уни билмас эканман. Бошқаларчи? Бир куни қўлимга шоир Юсуф Жуманинг бир шеъри тушиб қолди. Унда

Ўзбек халқининг бир бўлагининг менталитетини шоир Юсуф Жумадек ҳеч ким ёрқин ифода эта олмаган бўлса керак.

1992 йил ўзбек матбуотида Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси секретари бухоролик Жамол Камолнинг «Аввал Ватан, кейин жон» деб номланган шеъри босилди. Мазмуни шеър номидан кўриниб турибди: гуёки, мен аввал Ватанни ўйлайман, кейин эса жонимни, яъни Ватан учун жонимни беришга ҳам тайёрман, – дейди шоир. Жамол Камолни яхши билган иккинчи бухоролик шоир Юсуф Жума ўша кунлари унинг шеърига қарата ўзининг қўйидаги шеърини ёзди:

 

Сeнгa қийин, қийин Вaтaн:
Қaдринг чaқa, тийин Вaтaн.
Aввaл курси, aввaл унвон,
Aввaл жону, кeйин Вaтaн.

Шоҳгa эгдик бўйин, Вaтaн,
“Юрт – жон”, – дeмaк –
ўйин, Вaтaн.
Aввaл
қозон, aввaл пaлов,
Aввaл пaтир, кeйин Вaтaн.

Aйтсaм диллaр сирин, Вaтaн,
Сeндaн мaйиз ширин, Вaтaн.
Сeндaн авло бир отим нос,
Aввaл aйрон, кeйин Вaтaн.

Болaлaринг хоин, Вaтaн,
Ўпмокдa шоҳ пойин, Вaтaн.
Ишонмaгин с
ўзлaригa,
Aввaл
қорин, кeйин Вaтaн.

 

Ўзбек халқи тарихида Юсуф Жума нафақат бетакрор шоир, балки у олисни кўрган, ўз давридан анча олдин кетган, яхшилик ва ёмонликни аниқ-тиниқ ажрата билган, ким қалбан пок ва ким ичидан разил эканини оддий оммабоп сўзлар билан ифодалай оладиган шоир ҳамдир.

90-чи йиллар бошида кўпчиликнинг ўйича жамиятда бугунчалик ХОИНлар тўдаси шаклланмаган эди. Юсуф Жума эса гарчи Жамол Камолга қарши шеър ёзган бўлса-да, у: «Болаларинг хоин Ватан» – дея И.Каримов пойини ўпаётган битта Жамол Камол эмас, балки Ватанда минглаб, ўн минглаб хоинлар шаклланаётганини олдиндан айтиб берган эди. У оддийгина сўзлар билан ёзилган, юқорида келтирилган шеърида ҳатто хоинларни бирма-бир санаб ҳам берган: деярли барча курси ва унвон эгалари, шоҳга бўйин эгганлар, «аввал Ватан, кейин жон» деб ўйин қилаётганлар, Ватанни палов, патир, майиз, бир отим нос ва айронга алмашадиганлар, шоҳ пойини ўпаётганлар, шоҳи каби муттасил ёлғон гапираётганлар.

Улар орасида прокурорлар борми? Бор! Ҳокимлар борми? Бор! Милиционерлар, эС-эН-Бэчилар, судьялар-чи? Тиқилиб ётибди!

Абдулла Орипов билан Эркин Воҳидов кўринадими улар ичида? Ҳов ана, улар шоҳнинг пойини ялаб турибдилар!

Менинг қишлоғимда яшовчи Абдуллаҳожи ва унинг жияни Қосимҳожи, Тошкентда яшовчи Фозил ва Анвар қорилар хоин эмасмилар, мабодо? Бориб турган, қипқизил хоин ҳожи ва қорилардир.

Эҳҳэ! Санаб саноғига етиб бўлармикин?

Ҳозирги кунда хоин Жамол Камол қаерларда Ватанга жон фидо қилиб юрганини ҳеч ким билмайди, хоинларни кўрсатган Юсуф Жумани дунё танийди, лекин у қамоқда.

 

 

Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

Ўзбекларга қарши қирғин ортида нима ётибди?

Толиб Ёқубов: Қирғизистон давлат миллий хавфсизлик хизмати (ДМХХ) бу масалага ойдинлик киритди

Қирғизистон жанубида содир этилган хунрезликларни уюштиришда Ўзбекистон махсус хизмат кучларининг ҳиссаси беқиёс эканлигига оид алас-алас гумонлар Қирғизистон давлат миллий хавфсизлик хизмати (ДМХХ) 24 июнда тарқатган матбуот-релизидан кейин тамоман тарқаб кетди. ДМХХ ўзи тушунган-тушунмаган ҳолда ёш боладай ҳақиқатни айтди-қўйди. Continue reading «Ўзбекларга қарши қирғин ортида нима ётибди?»

МАҚОЛАлар

Ўзбек қулларига ЭРКИНЛИК КЕРАК

Қуйида келтирилган мақола 2009 йилнинг кузида ёзилган экан. Мен уни биродаримиз Абулфвйз Баротовнинг «Янги дунё» сайтида чиққан «Қора қозонга айланма» номли мақоласи муносабати билан ўзбекчага ўгирдим.

Ҳурмат ила

Толиб Ёқубов

 

Башорат Ешова

 

Нега ўзбекларда қуллик саждапсихолонияси ривожлангани ҳақида ўйлар

 

Мана ўзбекистонлик фермерлар, мактаб, коллеж ва лицей ўқувчилари, ўрта-махсус ва олий ўқув юртлари талабалари, ўқитувчилар, шифокорлар, ишчилар ва ҳатто аскарлар учун навбатдаги пахта мавсуми ҳам тугади. Кўпгина бола ва ўспиринлар мактаб синфларига, талабалар аудиторияларига, катталар эса ўз иш жойларига – касалхоналар, мактаблар, устахоналар, фабрика ва завод цехларига қайтишди. Ўйлайман-ки, аскарлар ҳам ўз казармаларига давлатни ташқи душман ҳужумидан ҳимоя қилиш учун хизматни давом эттиришга қайтарилганлар.

Аммо «оқ олтин»ни йиғиб-териб олиш ҳамон давом этмоқда – кимлардир бу ҳақиқатан олтин ирмоқча ҳокимият структураларининг роҳатбахш курсиларида ўтирган одамларнинг тубсиз киссаларини давомли равишда ва саҳиёна тўлдириш учун бел букмоқда.

Мен юқорида айтиб ўтган икки гуруҳ одамлар сонини таққослаб бўлмайди. Мақола бошида айтилган биринчи гуруҳ пахта етиштирувчи дала меҳнаткашлари ва пишган пахтани йиғиб-териб олувчилар, яъни мен икки жумла илгари айтган иккинчи гуруҳ – бир тўда зодагон одамларга ўта зарур бўлган оқ олтинни териб берувчилардир.

Ўзбекистон ҳақиқий жаннатмакон ўлка. Ўзингиз ҳукм чиқаринг. Коммунистик бошқарув пайтида ҳар йили СССРда 40.000 тонна пилла етиштирилар, унинг 30.000 тоннаси Ўзбекистон ҳиссасига тўғри келар, Тожикистон, Қирғизистон, Қозоғистон, Туркманистон, Озарбойжон ва Украина эса умумий хирмонга бор-йўғи 10.000 тонна пилла топширар эди. Ва яна. СССРда етиштириладиган 7,5 млн. тонна пахтанинг 5,5 млн. тоннасини Ўзбекистон берар эди. Ва яна. Олдинги асрнинг 50-чи йилларида геологлар Муюнтов олтин конларини топишганда улар Ленин мукофотига сазовор этилган эдилар. Ва яна. Ва яна. Ва ҳоказо.

Бу бойликлар …, йўқ, сиз адашдингиз, ўзбек халқига эмас, ўша кичик бир гуруҳ олий мартабали давлат мулозимлари ва мафия одамларига насиб этди. Уларни, бундай қараганда, хитойликларга ўхшаш ажратиб ҳам бўлмайди – Бош вазир Шавкат Мирзиёевнинг турқи нима-ю, мафиози Ғофур Раҳимовнинг турқи нима.

СССР парчалангандан кейин нима ўзгарди? Баъзи ўзгаришлар ҳақида мен юқорида айтиб ўтдим. Ҳозир пахта мавсуми бошланган пайтда Ўзбекистоннинг чегаравий ҳудудлари аҳолисининг каттагина қисми Қозоғистон ва Қирғизистонга пахта теришга кетишган. Бу бегонага айланган қўшни давлатлар фермерлари терилган бир килограмм пахта учун ўша куннинг ўзидаёқ $0,11-0,15 ни нақд тўлашса, Ўзбекистонда эса 100 сўм, яъни $0,05 тўлашади, уни ҳам нари борса биринчи ярим ойда беришади, холос. Илғор теримчи эрталаб соат 6 дан кеч соат 8 гача тер тўкиб ишласа 150 килограмм пахта териши, қўшни мамлакатларда у ойига $500 ҳақ олиши мумкин, Ўзбекистонда эса унинг еб-ичишга етадиган ҳақ берилади, холос.

Олдинги йиллар қўшни мамлакатларда териладиган пахтанинг ярмидан кўпини Ўзбекистон фуқаролари теришар эди. Менинг баъзи қариндошларим ва танишларим ҳар йили Қозоғистонга пахта теримига кетишар ва анча-мунча даромад қилиб келишар эди. Бу йил Ўзбекистон томони давлат чегарасини кесиб ўтиш жараёнини мураккаблаштиргани ва қўшни давлатлар кучишлатар органлари томонидан нолегал ишловчиларни тутиб қолиши туфайли ўзбек «мардикор»-батракларининг сони сезиларли қисқарди.

Қозоғистонлик ишберувчиларнинг катта қисми мардикорлар тузуккина яшаши учун шарт-шароит яратишади, уларни иссиқ овқат билан таъминлашади. Бироқ баъзи виждонсизлари нолегал ишчиларни алдашади, улар ўз манфаатларини ҳимоя қилишга, полициянинг қонунбузарликларига нисбатан арз-шикоят қилишга ботинишмайди, деб ўйлаб, уларга ваъда қилган пулни беришмайди.

Қозоғистон ва Қирғизистонда қайтаишловчи хусусий корхоналар дилерлари пахтани даланинг ўзида сотиб олишади ва ўз транспорт воситалари ёрдамида олиб кетишади, бу эса рақобат (конкуренция)ни жонлантиради, фермерларга савдо биржасида харидорни танлаш, у билан савдолашиш имконини беради. Ўзбекистонда пахта соҳаси юқори лавозимли давлат мулозимлари томонидан монополиялаштирилган. Уларнинг ўзи пахтани сотиб олиш нархини белгилайдилар ва ҳар қадамда: пахтани торозуда тортиш, наъви, ҳўллиги, ифлосланганлигини аниқлаш ва бошқа жараёнларда фермерларни ҳеч қандай жазосиз алдайдилар. Бу жараёнда фермер эмас, балки фақат орадаги даллоллар бойийди. Улар қўл теккизиб бўлмас, И.Каримов ҳаётлик пайтида эса – судланмас одамлардир. Келтирилган сабабларга кўра Ўзбекистоннинг пахтачилик соҳаси 18 йилдан бери уни ишлабчиқарувчилар учун фойда келтирмайдиган соҳа бўлиб, давлат хазинасига ҳеч нарса бориб тушмайди.

Мавжуд тузум шароитида пахтачилик соҳасида бирор ўзгариш, пахтакорлар ҳаёти сифатининг яхшиланиши юз беришини ҳеч ким кутаётгани йўқ.
Ўзбекистон СССР пайтида асосий пахта етиштирувчи, пахта етиштирувчилар орасида ҳозир ҳам у дунёда етакчилардан бири бўлса-да, Марказий Осиё Россия томонидан мустамлакага айлантирилгунга қадар ўзбеклар пахтани жуда кам экишган. Пахта Ўзбекистонда олдинги асрнинг 40-чи йилларида ёппасига қишлоқ хўжалиги экинига айланди. Кескин континентал иқлим, экувчи, қайтаишловчи, терим ва бошқа қишлоқ хўжалик техникасининг мутлақо бўлмаганлиги, 2-чи жаҳон урушп кетаётган пайтда СССРнинг пахтага муҳтожлиги кескин ошганлиги шароитида бу ўта меҳнатталаб қишлоқ хўжалиги экинини етиштириш мисли кўрилмаган меҳнатни халқ бошига солди. Коммунистик ҳукумат иродаси билан 40-чи йилларда ўзбеклар бир зумда Ғарб плантаторлари ўз пахта плантацияларида шафқатсиз эксплуатация қиладиган африкалик негрлар ҳолатига тушди.
Пахтакор пахта уруғини экувчи, у униб чиққач, уни чопиқ қилувчи, ўғитловчи, суғорувчи, чеканка қилувчи ва, ниҳоят, ҳосилни териб олувчи инсондир. Пахтакор, масалан, чўпондан нимаси билан фарқ қилади? Чўпон бутун умри давомида молларни ёки қўй-эчкиларни от минган ҳолда боқиб юради, улов бўлмаганда таёғини қўлда ушлаган ҳолда тик ҳолатда пода орқасида одим ташлайди. Унинг фойдаси фақатгина тик юриш эмас, ҳайвонлар ўтлоқда осойишта ўтлаб юрганда у дам ҳам олиши мумкин.

Пахтакор эса мен юқорида айтиб ўтган барча операцияларни: юз минглаб, балки миллионлаб ниҳолларнинг ҳар бирини эгилиб парваришлаб чиқиши, ҳар бир чаноқдан эгилиб пахтани юлиб олиши лозим. Ҳар бир бутада эса чаноқлар камида 50 та, баъзан эса 100 та бўлиши ҳам мумкин. Тонг саҳардан то қоронғу тушгунча. Жазирама қуёш ҳарорати остида. Тушлик овқатга бир соатгина вақт.

Пахта – инжиқ ўсимлик. Айтишади-ки, у кун санар эмиш: эккандан то пишганга қадар унга роппа-роса 150 кун керак экан! Бир кун ҳам кам бўлмаслиги лозим экан! Пахтакор бугун қилиниши лозим бўлган ишни эртага қолдириши мумкин эмас, ҳаққи йўқ экан – ғўза буни кечирмас, об-ҳаво яхши келганда ҳам у бир кун кеч пишар экан!

Олимларнинг айтишича, муттасил энгашиб ишлайдиган одам билан меҳнати тик юриш ёки ўтиришга мўлжалланган одам ўртасида фарқ барча параметрлар бўйича анча катта экан. Биринчи тоифа одамлар иккинчисига ҳам ақлан, ҳам соғлиғининг ҳолати, ҳам бўйи, ҳам гавда тузилиши ва бошқа параметрлар бўйича ютқазишар экан. Ҳатто менталитетда ҳам.

Ўзбекларнинг ҳаммаси пахтакорга айланди, уларда алоҳида, ўзига хос психология – қул психологияси, ҳокимият одамлари олдида ўзини қулдай тутиш психологияси пайдо бўлди ва шаклланди. Агар бу психологияни болаликдан, мактаб ёшидан бошлаб тарбия қилинса, у ҳолда инсон тайёр қулга, яъни бир француз файласуфи айтганидай «ўз қўлидаги кишанларга меҳр қўйган» қулга  айланади. Ўзбек қули қўлидаги кишан эса пахтадир.

Ҳозирги ўзбек ҳукумати совет давридаги Ўзбекистон компартияси МК 1-котиби, КПСС МК Сиёсий Бюроси аъзоси ўртоқ Ислом Каримов бошчилигидаги ўша-ўша коммунистлардир. Бироқ, негадир у ўзини бундай ҳисобламайди.

Бўрини эса унинг ҳатти-ҳаракати билдириб қўяди. Бу ерда ҳам, мустабид-плантаторнинг африкалик негрларга нисбатан эмас, балки ўз халқига нисбатан юргазаётган сиёсати унинг башарасини очиқ-ойдин кўрсатиб турибди. У ва унинг малайларига улғайгач дунёга машҳур бўлган олимлар, Эдисонга ўхшаш инженерлар, космонавтлар бўладиган билимли ва соғлом болалар эмас, қуллар керак. Бу қуллар Ислом Каримовнинг катта қизи Гулнорага Швейцарияда ўзининг қимматбаҳо металлар ва тошлардан иборат коллекцияларини бу мамлакат олийжаноб одамларига кўз-кўз қилиши, кичик қизи Лолага эса Парижнинг олиймақом ресторанида дунё киноюлдузи билан ўтказган бир марталик кечки овқатга 190.000 евро тўлаши учун керак.

Шунинг учун ҳозирги ҳукумат Ўзбекистонни ҳамма пахтани қўл кучи билан териб олинадиган, бирорта ҳам пахта териш машинаси бўлмаган даврга, яъни олдинги асрнинг 40-чи, 50-чи йилларига қайтарди. Совет давридан қолган барча бундай машиналар Қозоғистон ва Қирғизистон фермерларига сотиб юборилди. Нега? Чунки қул меҳнати деярли текин. Машина бакида ёқилғи бўлмаса ёки у ботқоққа ботиб қолган бўлса, уни жойидан жилдириб бўлмайди, бироқ қул сассиз, у иш жойига эмаклаб бўлса ҳам етиб боради – буюрсанг етарли.

Инсоният тарихида қуллар қўзғолонлари жуда кўп марта юз берган. Масалан, АҚШда қоратанлилар қўзғолонлари. Эркинлик ва тенгҳуқуқликни қўлга киритгунга қадар.

Агар қул эркинликни истаса ва унда ўз қўлларидаги кишанларга меҳр эмас, аксинча нафрат бўлса, у ҳолда у оёққа қалқиб тик туриши ва «Мен эркин одамман!» деб овозининг борича ҳайқириши ва айни пайтда қўлидаги кишанларни тамоман улоқтириши керак.

Ўзбек қуллари эса пахтадан бутунлай ва чекинмай халос бўлишлари керак.

 

Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

“Халқпарвар” олимлар

Толиб Ёқубов

Қирғизларнинг жанубий Қирғизистонда шу йилнинг июнь ойида маҳаллий ўзбекларга қарши уюштирган қирғини ҳақида “Асосий буюртмачи” номли мақола ёзиб балога қолиб кетдим. Мен ҳозир ҳам ўз фикримда мустаҳкамман: 2005 йилнинг майида кўчага чиққан Андижон халқини қириб ташлаган Ислом Каримов Андижоннинг шундоқ ёнгинасида ўзбекистонлик ўзбеклардан хийла яхши яшаган қирғизистонлик ўзбекларга қақшатғич зарба берилишидан манфаатдор эди ва имконият туғилганда бу зарбани беришга асосий буюртмачилардан бири бўлган. Бу қабиҳ ният амалга ошиши учун унинг махсус хизмати катта жонбозлик кўрсатган. Continue reading «“Халқпарвар” олимлар»

Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

ЕХҲТ Саммитларидан Ўзбекистон нимани хоҳлайди?

Толиб Ёқубов

 2010 йил декабрь ойининг дастлабки икки кунида Қозоғистон Республикаси пойтахти Остона шаҳрида Европада Хавфсизлик ва Ҳамкорлик Ташкилоти (ЕХҲТ)га аъзо давлатлар раҳбарларининг Саммити бўлиб ўтади. Охирги марта бундай Саммит 1999 йили ноябрь ойида Истамбулда Туркия томонидан ташкил қилинган эди. Continue reading «ЕХҲТ Саммитларидан Ўзбекистон нимани хоҳлайди?»

Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

ХУКУМАТ-ТУЛКИ

Муҳтарам ўқувчилар диққатига ҳавола этилаётган қуйидаги сиёсий сатира руҳида ёзилган мақола 2009 йилнинг ёзида ёзилган бўлса-да, бироқ у тарқатилмасдан қолиб кетган эди. Мазкур мақола актуаллигини йўқотмаган, деб ҳисоблаб, мен уни муҳтарам ўқувчилар ҳукмига юборишга жазм этдим.

Толиб Ёқубов

ХУКУМАТ-ТУЛКИ

Ўзбекистон ҳукумати коррупцияга қарши курашмоқчи эмиш!

Ўзбекистон ҳукумати БМТнинг Коррупцияга қарши Конвенциясини ратификация қилганини (29.07.2008 й.) эшитиб, ногаҳон бир воқеани эсладим. Continue reading «ХУКУМАТ-ТУЛКИ»

МАҚОЛАлар, Сиёсий САТИРА

БУМЕРАНГ

—– Forwarded Message —-
From:
Talib Yakubov <hrsu_tolib@…>
To:
b_abdujalil@…
Sent:
Thursday, January 22, 2009 9:52:25
Subject: Tolib aka

Ассаломуалайкум!

Менинг бир танишимдан келган маколани диккатингизга хавола этмокдаман.

Хурмат ила Толиб акаман

 

Олим Жалилий

Тошкент педагогика университети ўқитувчиси

 

ТУТУРУҚ БЎЛМАСА ҚИЙИН...

 

Сиёсатда (ҳаётда ҳам) «бумеранг эффекти» кўп юзага келади. Мабодо бумеранг терминини эшитмаган ёки билмаган ўқувчи бўлса, эслатаман: бумеранг – Африка ва бошқа бир қатор минтақаларнинг ўрмон ва саванна ҳудудларида яшовчи, замонавий цивилизациядан анча орқада қолган қабилалар ишлатадиган, шакли «г» ҳарфини эслатувчи, ички қирраси ўткирланган ов қуроли бўлиб, у мўлжал (ҳайвон, қуш в.ҳ.)га қараб отилганда, ўзининг махсус шаклига кўра маълум бир аэродинамик куч таъсирида ҳаракат қилиб, мўлжалга тегади. Бумеранг мўлжалга тегмаса, у отган овчи олдига қайтиб келади. Унинг ёмон бир хусусияти шунда-ки, уқувсиз отилган бумеранг қайтиб келиб, отган одамни қаттиқ яралаши ва ҳатто ўлдириши мумкин.

Сиёсатда бирор шахс ёки ташкилотни обрўсизлантириш мақсад қилинса, уни аёвсиз танқид қилиш кампаниясини уюштириш мумкин. Аммо, кўп ҳолларда натижа тамоман тескари бўлиб чиқади. Мисол келтираман. Борис Ельцин 80-чи йиллар ўртасида коммунистик тузумни тубдан ўзгартириш ғояси билан майдонга чиқди. Кенг халқ оммасига ҳали танилмаган бу сиёсатчининг мазкур новаторлиги ўша даврда мисли кўрилмаган бир воқеълик эди. Табиий, унга қарши коммунистик тузумнинг барча ашаддий тарафдорлари бирлашдилар. Улар орасида КПСС МК Бош котиби Михаил Горбачев ҳам бор эди. Б.Ельцинни Ўзкомпартиясининг 1991 йил август ойида бўлиб ўтган 19-чи съездида унинг 1-чи котиби Ислом Каримов ҳам танқид қилган эди. Улар Б.Ельцинни сазойи қилишди, тўҳмат аралаш беҳисоб мақола ва эшиттиришлар ташкил қилишди, калтаклашдиМ.Горбачевнинг ўзи Б.Ельцинни энг кўп танқид қилувчиларнинг бири эди. Аммо бу кампания тескари эффектга олиб келди: халқ орасида Б.Ельцин обрўси ошиб борди, М.Горбачевники эса пасайиб кетди бири СССР президентлигидан шармандаларча кетди, иккинчиси Россияга президент бўлди, яъни сиёсий бумеранг М.Горбачевни сиёсий саҳнадан кетказди.

Сиёсий тутуруқ нима? Нега баъзиларни сиёсий тутуруқсизлар сафига қўшишади? Сиёсий тутуруқсиз одамларни оддий тилда айтганда «иши ва гапи бир-бирини инкор қилувчи одамлар» деб таърифласа бўлади. Мана бир мисол. «Озодлик» радиосига қарши бойкот эълон қилганлар орасида www.himoyachi.ucoz.ru сайтининг эгаси Муҳиддин Қурбоновни кўриш мумкин. Турган гап, у сафдошлари сингари радио фаолиятидан хафа, ранжиган, унинг материалларини қабул қила олмайди. Табиий, у ўз сайтига бойкотчиларнинг АҚШ Конгрессига йўллаган мурожаати матнини қўйган. Аммо, мурожаат чиққандан КЕЙИН сайтга қўйилган материаллар орасида 9 (тўққиз!) та «Озодлик» радиоси эфирга узатган (шу жумладан, «маҳаллийчи», «эркчи» ва, умуман, «ярамас бола» Ҳурмат Бобожоннинг ҳам) материаллари бор! Ана сизга сиёсий тутуруқ! Тўғрироғи, сиёсий тутуруқсизлик! Муҳиддин Қурбоновда сиёсий тутуруқ кўринадими? Асло!

Мен сиёсий тутуруқ ҳақида гапирмоқчи бўлиб, ногоҳ «Озодлик» радиосини тилга олибман. Русчасига: была – не была! Давом этаман. Бу мақоладан кейин оғир артеллерия «Озодлик», М.Солиҳ, «Эрк» ва акаука Бобожоновлар нишонидан олиб менга қаратилиши кутилсада, фақат битта нарса мени қутқариши мумкин: юқорида келтирилган шахслар ва ташкилотларга менинг ҳеч қандай алоқам йўқ!

Менинг назаримда, «Озодлик» радиосига қарши фильмнинг 2-чи серияси бошланди. 1-чи серияси уч ойча илгари бўлиб ўтди ва у Ўзбекистон давлат телерадиокомпаниясининг «Озодлик»ка бағишланган «Ҳа, сеними! Тўхтаб тур!» дея мушт ўқталишига бағишланган эди. «Озодлик» томон улоқтирилган сиёсий бумеранг мўлжалга тегмади ва қайтиб келиб, отувчи ҳукумат бошини ёрди. Кўрганбилганлар у ҳалиям пешонасига музли латта қўйиб ётибди, дейишади. Бўлдими? Тугадими? Бас қилайликми? Шундаккина қўл силтаб кетаверамизми? Йўўўқ! БуниБомбай, кечирасиз, Ўзбекистон, дейдилар, дўстим! Ўзбекистон, дейдилар!

Бироқ, фильмнинг 2-чи сериясини қаерда суратга олиш керак? Энди декорацияларни ҳам ўзгартирмаса бўлмайди. Қаҳрамонларни ҳам алмаштириш керак. Кимлар ярайди бунга? Топинг! Хўп, топамиз! М.Солиҳга қаршилар борми? Бор! Зўрлари бор! «Эрк»ни ёмон кўрадиганлар борми? Бор! Тиқилиб ётибди! Акаука Бобожоновларнинг гўштини қиймақийма қилишга тайёрларчи? Етарлича! У ҳолда, гап йўқ, бошланг!

Шундай қилиб, фильмнинг 2-чи сериясини чет элларда олишга келишилди. Фильм қаҳрамонлари ўзбекларнинг ҳақиқий мухолифатчилари бўлгани сабабли, улар орасига мамлакатда туриб ҳақиқий кураш олиб бораётган Дадахон Ҳасанов билан Васила Иноятовани қўшиб қўйиш мақсадга мувофиқ кўрилди.

Фильмни суратга олиш давом этмоқда, натижа ҳали мавҳум. Аммо, экспертлар ҳозирдан убу гапларни айтишмоқда. Масалан, америкалик мутахассислар мурожаатда кўтарилган масалалар билан шахсан янги президент Барак Обама шуғулланади, дейишмоқда. Конгресс ҳам «Озодлик»нинг ўзбек шўбасига ажратиладиган 15-20 миллион доллар йиллик бюджет пулидан 10 доллар олиб ташламоқчи эмиш. АҚШдан келган яна бир хабарга қараганда «Озодлик»да кадрлар ҳам алмашар экан: акаука Бобожоновлар ўрнига ака-ука Пўлатовлар келармиш. Африкадан ҳам бир хабар келди. Экваториал Гвинеянинг президенти ўз рақибларининг гўштини пишириб ер экан. Хабарга қараганда, у: «Муҳаммад Солиҳни биродарим Ислом Каримов шу пайтгача пишириб емаган бўлса, бойкотчиларга айтинглар, Солиҳни тутиб менга жўнатишсин, мен ўзим еб бераман уни» – дебди. Исроилдан ҳам бир хабар келди, дейишаяпти. Кўп фаластинликларни ўлдирган, лекин ХАМАС партиясидан тепки еган Исроил аламини «Эрк»дан олмоқчи эмиш. Ҳозир Исроил кнессети (парламенти) «Эрк»ка қарши уруш очиш режасини кўриб чиқаётибди экан.

Бироз жиддийлашсак, сиёсий тутуруқ улуғ нарса. У етишмаса, отган бумерангинг ўзингнинг бўйнингни узади. «Озодлик» овида ҳукумат қатнашмаганда эди, бойкотчиларнинг ҳаттиҳаракати ва овози маънога эга бўлиши мумкин эди. Айни вазиятда улар (ҳукумат ва бойкотчилар) бирбирига Ҳасан ва Ҳусандай ўхшайдилар.

Жаноб бойкотчилар! Жиндай сиёсий тутуруқ томон ҳам юзланинг!

Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

Ислом демократияси – нафис демократия. Бироқ унга ким қандай эришмоқчи?

Толиб ЁҚУБОВ

1917 йилда Россияда ҳокимиятни эгаллаган большевиклар олдида К.Маркснинг коммунистик таълимотидан бошқа ҳеч бир ориентир мавжуд эмас эди, яъни уларда гуллаб-яшнаб турган ижтимоий-сиёсий тузумни танлаш имконияти йўқ эди. Бироқ улар: “биз коммунизм қурамиз ва унинг биринчи фазаси совет социализми бўлади”, деб эълон қилдилар. Continue reading «Ислом демократияси – нафис демократия. Бироқ унга ким қандай эришмоқчи?»

Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

Урғулар тўғри қўйилиши керак!

Толиб Ёқубов

Менинг исломий илмим 5-6 қисқа сураларни ёдлашдан нарига ўтмаган, бироқ мен кўпгина диний уламолардан баъзи нарсаларни эшитганман. Шуни ҳам айтиб ўтишим керак-ки, менинг отам мулла Ёқуб ўз даврларида яхшигина саводхон, Қуръони карим сураларини кучли ва чиройли қироат билан ўқир, қишнинг узоқ тунларида бизга, ўз фарзандларига, китоблар ўқиб берар эдилар. Continue reading «Урғулар тўғри қўйилиши керак!»

Абдураҳим ПЎЛАТОВ, Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

Нега Абдураҳим ПЎЛАТОВ ҚОПИБ ГАПИРАДИ?

 

 

Толиб Ёқубов

6-қисм

Унинг сайтига эътибор қилинг. «Ҳаракат» хабарлар агентлиги»нинг иғвога тўла материаллари фақат ўзбекзабон ўқувчи учун мўлжалланган, ундан бошқа миллат вакиллари ҳеч қандай маълумот ола олмайдилар, халқаро ташкилотларга ёзиладиган хатларда унга ишора (ссылка) қилиб бўлмайди. Ўзбек ҳукумати учун «Ҳаракат»данда оромижонроқ сайт бўлиши мумкинми?!! Бу сайтнинг ягона вазифаси тарқоқ ўзбек мухолифати орасига янада нифоқ солишдир! 1998 йилдан бери АҚШда (!!!) яшаётган «тарихий шахс» сайтидаги ўзбек саҳифасида чоп этилган «Ҳаракат» агентлиги материалларини инглиз ва рус тилларига тўлиқ таржима қилиб, инглизча ва русча саҳифаларга қўйса бўлмасмиди? Бўларди! Бироқ у буни атайлаб қилмайди. Сабаби оддий: Continue reading «Нега Абдураҳим ПЎЛАТОВ ҚОПИБ ГАПИРАДИ?»

Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

Абдураҳим Пўлатов нега қопиб гапиради?

Толиб Ёқубов

6-қисм

Унинг сайтига эътибор қилинг. «Ҳаракат» хабарлар агентлиги»нинг иғвога тўла материаллари фақат ўзбекзабон ўқувчи учун мўлжалланган, ундан бошқа миллат вакиллари ҳеч қандай маълумот ола олмайдилар, халқаро ташкилотларга ёзиладиган хатларда унга ишора (ссылка) қилиб бўлмайди. Ўзбек ҳукумати учун «Ҳаракат»данда оромижонроқ сайт бўлиши мумкинми?!! Бу сайтнинг ягона вазифаси тарқоқ ўзбек мухолифати орасига янада нифоқ солишдир! 1998 йилдан бери АҚШда (!!!) яшаётган «тарихий шахс» сайтидаги ўзбек саҳифасида чоп этилган «Ҳаракат» агентлиги материалларини инглиз ва рус тилларига тўлиқ таржима қилиб, инглизча ва русча саҳифаларга қўйса бўлмасмиди? Бўларди! Бироқ у буни атайлаб қилмайди. Сабаби оддий: Continue reading «Абдураҳим Пўлатов нега қопиб гапиради?»

Абдураҳим ПЎЛАТОВ, Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

АБДУРАҲИМ ПЎЛАТОВ НЕГА ҚОПИБ ГАПИРАДИ?

Толиб Ёқубов

4-қисм

Мен бу гапларни мақтаниш учун ёзаётганим йўқ, – Аллоҳ гувоҳ. Менинг мақсадим Абдураҳим Пўлатовдан сўраш, холос: ўша йиллари, ўша кунлари Васила Иноятова, «Бирлик» ва «Эзгулик» қаерда эди? 2001-чи йилни қўятурайлик, 2002 йил 17 февральда тузилган «Эзгулик» 2002-05 йиллари, 2003 йилнинг августида тузилган «Бирлик» партияси нега тамошабин бўлиб қараб турди? Сиёсий махбусларни озод қилиш учун пикетларга чиқса бўлмасмиди? Continue reading «АБДУРАҲИМ ПЎЛАТОВ НЕГА ҚОПИБ ГАПИРАДИ?»

Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

Абдураҳим Пўлатов нега қопиб гапиради?

Толиб Ёқубов

4-қисм

Мен бу гапларни мақтаниш учун ёзаётганим йўқ, – Аллоҳ гувоҳ. Менинг мақсадим Абдураҳим Пўлатовдан сўраш, холос: ўша йиллари, ўша кунлари Васила Иноятова, «Бирлик» ва «Эзгулик» қаерда эди? 2001-чи йилни қўятурайлик, 2002 йил 17 февральда тузилган «Эзгулик» 2002-05 йиллари, 2003 йилнинг августида тузилган «Бирлик» партияси нега тамошабин бўлиб қараб турди? Сиёсий махбусларни озод қилиш учун пикетларга чиқса бўлмасмиди? Continue reading «Абдураҳим Пўлатов нега қопиб гапиради?»

Абдураҳим ПЎЛАТОВ, Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари, ШАХСЛАР

АБДУРАҲИМ ПЎЛАТОВ НЕГА ҚОПИБ ГАПИРАДИ?

3-қисм

Толиб Ёқубов

Бундай бебурд мақолани ўқигач, одамлар: «Шархлаш ортиқча» – деб қўяқолишади. Мен эса Абдужалилни яхши таниган Абдураҳим Пўлатов, бир пайтлар «Бирлик» учун жонбозлик кўрсатган сафдошини: «қандайдир ўзбек ҳимоячиси», уни масхаралаб «Бойжалил» деб атаётганига муҳтарам ўқувчининг диққатини тортмоқчиман. Ўз сафдоши ҳақида бундай разил гапни айтган одамни шахсан мен сиёсий партия раиси бўлишига, «мен демократия учун курашаяпман» дейишига маънавий ҳаққи йўқ, деб ҳисоблайман. Унинг «пуллик» партияси ҳақидаги баландпарвоз гаплари собиқ сафдошларининг жиғига тегиш билан ўзини овутишдан бошқа нарса эмас. Continue reading «АБДУРАҲИМ ПЎЛАТОВ НЕГА ҚОПИБ ГАПИРАДИ?»

Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

АБДУРАҲИМ ПЎЛАТОВ НЕГА ҚОПИБ ГАПИРАДИ?

                                                   Толиб Ёқубов
3-қисм

Бундай бебурд мақолани ўқигач, одамлар: «Шархлаш ортиқча» – деб қўяқолишади. Мен эса Абдужалилни яхши таниган Абдураҳим Пўлатов, бир пайтлар «Бирлик» учун жонбозлик кўрсатган сафдошини: «қандайдир ўзбек ҳимоячиси», уни масхаралаб «Бойжалил» деб атаётганига муҳтарам ўқувчининг диққатини тортмоқчиман. Ўз сафдоши ҳақида бундай разил гапни айтган одамни Continue reading «АБДУРАҲИМ ПЎЛАТОВ НЕГА ҚОПИБ ГАПИРАДИ?»

Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

АБДУРАҲИМ ПЎЛАТОВ НЕГА ҚОПИБ ГАПИРАДИ?

        Толиб Ёқубов
2-қисм

Муҳаммад Солиҳ, Бахтиёр ва мен, шўрликлар, Васила Иноятова ва унинг ҳамма вақт оғзидан мағзава оқиб турадиган «шефи» билан бирга бўлиш керак эканлигини қайдан билибмиз? Мен, хусусан, ўзимнинг мустақил дунёқарашим, фикрим ва эрким бор, деб ўйлаб, мени Вашингтонда ҳақорат қилганда «тарихий шахс»дан юз ўгирган эдим. Continue reading «АБДУРАҲИМ ПЎЛАТОВ НЕГА ҚОПИБ ГАПИРАДИ?»

Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

Нега Абдураҳим ПЎЛАТОВ ҚОПИБ ГАПИРАДИ?

 

Толиб Ёқубов

 

1-қисм

 

Ўзбекистон «Бирлик» халқ ҳаракати партияси (бундан кейин қисқача: «Бирлик» партияси)нинг сайти «Ҳаракат»ни ўқиб бораётган ҳар бир одам мазкур сайт муаллифи ва муҳаррири, партия раиси Абдураҳим Пўлатовнинг лексиконида «хоин», «дод-вой», «йиғи-сиғи», «лўттибозлик», «қорни тўймаслар», «овозини ўчирамиз», Continue reading «Нега Абдураҳим ПЎЛАТОВ ҚОПИБ ГАПИРАДИ?»

Абдураҳим ПЎЛАТОВ, Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

АБДУРАҲИМ ПЎЛАТОВ НЕГА ҚОПИБ ГАПИРАДИ?

Толиб Ёқубов                                                                          2-қисм

Муҳаммад Солиҳ, Бахтиёр ва мен, шўрликлар, Васила Иноятова ва унинг ҳамма вақт оғзидан мағзава оқиб турадиган «шефи» билан бирга бўлиш керак эканлигини қайдан билибмиз? Мен, хусусан, ўзимнинг мустақил дунёқарашим, фикрим ва эрким бор, деб ўйлаб, мени Вашингтонда ҳақорат қилганда «тарихий шахс»дан юз ўгирган эдим. Бунда менинг мантиғим бўшлик қилди, чамаси: мен, эси паст, «у менга ота бўлмаса, ака бўлмаса, тоға бўлмаса, мени ҳақорат қилишга қандай ҳаққи бор?», – деб ўйлабман! Эҳ, шу қалтис ишим учун куёвим қамалишини билганимда, «Бирлик» раиси устимдан «а» қилиб юборганда ҳам ЎБХҲдан кетмас эдим! 1989-91 йилларда кўпгина  йирик олимлар ва бошқа зиёлилар Абдураҳим Пўлатовнинг ҳақоратлари ва ёқабуғишлари [1989 йили у Ёзувчилар уюшмаси биносида уюшма раҳбари шоир Жамол Камолнинг ёқасидан олиб, отаси қолмай, онаси қолмай ҳақорат қилганини ўз кўзим билан кўрганман; шундан сўнг Жамол Камол тиш-тирноғи билан «Бирлик»ка қарши позицияга ўтди] туфайли «Бирлик»ни тарк этган эди. У бечораларнинг тақдири нима бўлдийкин? Уларнинг ё ўзлари, ё болалари ва ё ака-укалари қамалиб кетгандир-ов?! Continue reading «АБДУРАҲИМ ПЎЛАТОВ НЕГА ҚОПИБ ГАПИРАДИ?»

Абдураҳим ПЎЛАТОВ, Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

Абдураҳим ПЎЛАТОВ нега ҚОПИБ ГАПИРАДИ?

Толиб Ёқубов

1-қисм

    Ўзбекистон «Бирлик» халқ ҳаракати партияси (бундан кейин қисқача: «Бирлик» партияси)нинг сайти «Ҳаракат»ни ўқиб бораётган ҳар бир одам мазкур сайт муаллифи ва муҳаррири, партия раиси Абдураҳим Пўлатовнинг лексиконида «хоин», «дод-вой», «йиғи-сиғи», «лўттибозлик», «қорни тўймаслар», «овозини ўчирамиз», «Бирлик» Ўзбекистонда кучли бўлган ягона сиёсий партия», «фалон партия ёки ташкилот йўқ бўлиб кетган», «Мухолифат кучлар «Бирлик» атрофида бирлашиши керак» каби ва бошқа сўз ҳамда ибораларни тез-тез ишлатиб туришини сезмаслиги мумкин эмас. У юқорида келтирилган сўзларни одатда ўзининг Ўзбекистон «Бирлик» халқ ҳаракати (ЎБХҲ)даги собиқ сафдошларига қарата ишлатади. Унинг мақолаларини юзаки ўқимаган ҳар қандай одамда қуйидаги табиий саволлар туғилиши аниқ: Continue reading «Абдураҳим ПЎЛАТОВ нега ҚОПИБ ГАПИРАДИ?»

МАҚОЛАлар, Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

ҲOЛИСМAН ДEГУВЧИ ЖУРНAЛИСТНИНГ НИҚOБИ

Д.Сaидoв билaн мунoзaрa килиш мумкинми?

Интeрнeт сaхифaлaридa бир йил мoбaйнидa мaзкур ишгa у ёки бу дaрaжaдa дaxлдoр булгaн aнчa–мунчa мaкoлaлaр эълoн килинди. Улaрнинг бир кисми ишнинг хaкикий тaфсилoтини ёритишгa вa бизни химoялaшгa кaрaтилди. Бoшкa кисми жaнoб Д.Сaидoвнинг кaлaмигa мaнсуб булиб, у бoшлaнишдa “мeн xoлисмaн” дeб, ушa мaкoлaнинг гaзeтaдa эълoн килиниши жинoятли килмиш булгaнини, ундa Р.Гапирoвнинг хaм хиссaси бoрлигини укдириб, кoнунсиз тeргoв вa судгa “xoлисона” кaттa xизмaт курсaтди. Continue reading «ҲOЛИСМAН ДEГУВЧИ ЖУРНAЛИСТНИНГ НИҚOБИ»

Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

Ислом Каримов ва Абдураҳим Пўлатов: Параллеллар

Толиб Ёқубов

Мен мазкур мақолани ёзишдан олдин, уни ёзиш керакми ёки ёзиш керак эмасми, дея  кўп ўйлалим. Мақолани сайловолди кампанияси даврида ёзишга бошлаган эдим, бироқ Абдураҳим Пўлатов ўзининг собиқ сафдошлари бирор нарсага қўл уришса (масалан, Ўзбекистон «Бирлик» халқ ҳаракатини тиклаш, ва бошқалар) дарҳол: «Бирлик» партияси менинг номзодимни Ўзбекистон президенти лавозимига қўяётгани учун булар сайловдан олдин мени обрўсизлантирмоқчи бўлишаяпти», дея шовқин солганини кўргач, мен сайлов ўтишини кутишга қарор қилдим. Continue reading «Ислом Каримов ва Абдураҳим Пўлатов: Параллеллар»

Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

ҚАРОҚЧИЛАР

 

Толиб Ёқубов

 

Оббо, ўзбек одил суди-ей!

Оббо, қанжиқнинг боласией!

 

Айтишларича, буюк рус шоири Александр Сергеевич Пушкин томонидан ёзилган «Евгений Онегин» поэмаси унинг ўзига шу қадар ёққан экан-ки, поэмани қайта ўқиб чиққач, у тиззасига шапатилаб уриб: «Оббо, Пушкин-ей! Оббо, қанжиқнинг боласи-ей!» – деган экан.

Шоирнинг ушбу тўлқинланиб айтган гапи қуйидаги сабабга кўра менинг ёдимга тушди. Судни бежизга одил суд дейишмайди: у – давлат бошқарувидаги охирги маҳкама бўлиб, мамлакат конституцияси ва қонунлари асосида фуқаровий можарони ёки маъмурий ҳамда жиноий қонунбузарлик бўйича таъқиб этишни адолат нуқтаи-назаридан баҳолаб, ажрим, қарор, ҳукм тариқасида узининг фикрини чиқаради. Бироқ, «давлатда адолат ва одил суд бўлмаганда, у (давлат) қароқчилар тўдасига айланишига» (Августин Аврелий, IV-аср, Рим) биз тарихда кўп мисоллар кўришимиз мумкин. Бунда адолатни ҳам, одил судни ҳам ҳукмдор сиёсати (мустабид тузум) «ўлдириши» равшандир.

2006 йил 29 апрель куни Сирдарё вилоятининг Гулистон шаҳрида икки (юқорида айтилган ва Жиззах) вилоят прокуратура ва ички ишлар бошқармалари (ИИБ) ходимлари томонидан Ўзбекистон Инсон Ҳуқуқлари Жамияти (ЎИҲЖ) Сирдарё вилоят бўлимининг раиси Азам Формонов ва шу вилоят Мирзаобод тумани бўлими раиси Алишер Караматов ҳибсга олиндилар. Жиззах вилоят прокуратурасининг катта терговчиси Қаҳҳор Маллаев ҳар иккала ҳуқуқбонга Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг (ЎзР ЖК) БИТТА – 165 (Товламачилик) моддаси бўйича айб эълон қилди, Сирдарё вилоят ИИБ тергов бўлимининг катта терговчиси, милиция полковниги Бозорбой Қодиров эса тергов ҳаракатларини олиб борди.

Фақат 7 июньга келиб мен судланувчилар А.Формонов ва А.Караматовнинг ҳимоячиси сифатида мазкур 110/2006-сонли жиноят иш ишюритувига ўтдим. Ўша куниёқ қонуний ҳимоячи сифатида мен 13-сон тергов изолятори (Ховос шаҳри)да ўзимнинг ҳимоям остидагилар билан учрашдим ва бу учрашув пайтида мен:

  • терговчи Б.Қодиров уларни А.Холиқбердиев деган адвокат билан «таъминлагани», у тергов давомида фақат икки марта кўринганлиги ва ҳар иккала пайтда ҳам маст бўлганлиги, у нафақат тергов қандай олиб борилаётгани билан мутлақо қизиқмаганлиги, балки унинг олдида айбланувчилар шафқатсиз қийноққа солинганлиги, ва буларнинг натижаси ўлароқ у барча тергов ҳужжатларини имзолаганини;
  • терговчи судланувчиларнинг иш материаллари билан танишиш учун қўйган қонуний талабларини рад этганлиги, уларга айбдов хулосасини бермаганлиги, тергов қаттиқ қийноқлар остида олиб борилганлиги ва кўпгина бошқа жиҳатларни билиб олдим.

Жиноий иш тамоман сохталаштирилганлиги яққол кўриниб турар эди: бунинг учун ишдаги икки ҳужжат – жиноий ишни қўзғатиш ва А.Формонов ҳамда А.Караматовни жиноий ишга айбланувчи тариқасида жалб этиш ҳақидаги қарорларни билан танишиш кифоя эди.

ЎзР ЖК 165-моддасининг диспозициясига қарайлик (уни сўзма-сўз келтираман):

Товламачилик, яъни

жабрланувчи ёки унинг яқин кишиларига зўрлик ишлатиш,

мулкка шикаст етказиш ёки уни нобуд қилиш ёхуд

жабрланувчи учун сир сақланиши лозим бўлган маълумотларни ошкор қилиш билан қўрқитиб ўзгадан мулкни ёки мулкий ҳуқуқни топширишни, мулкий манфаатлар беришни ёхуд

мулкий йўсиндаги ҳаракатлар содир этишни талаб қилиш ёхуд жабрланувчини ўз мулки ёки мулкка бўлган ҳуқуқини беришга мажбур қиладиган шароитга солиб қўйиш,

Мутлако равшан-ки, бир одам (товламачи – уни А деб атайлик) иккинчи бир одамни  (жабрланувчини – уни В деб атайлик):

унинг [В нинг – Т.Ё.] мулки ёки мулкий ҳуқуқини топширишни, мулкий манфаатлар беришни ёхуд мулкий йўсиндаги ҳаракатлар содир этишни талаб қилиши учун А:

  • а) жабрланувчи ёки унинг яқин кишиларига зўрлик ишлатиш;

– б) мулкка шикаст етказиш ёки уни нобуд килиш;

– в) жабрланувчи учун сир сақланиши лозим бўлган маълумотларни ошкор қилиш билан В ни қўрқитиши ёки

  • г) жабрланувчини ўз мулки ёки мулкка бўлган ҳуқуқини беришга мажбур қиладиган шароитга солиб қўйиши керак.

Ҳуқуқбонларга нисбатан очилган жиноий иш ҳужжатларига қарайлик. Ҳар қандай жиноий ишда «Жиноий ишни қўзғатиш ҳақида»ги қарор асосий ҳужжат ҳисобланиб, унда терговчи мазкур жиноий ишни қўзғатишнинг асоси ва сабабини келтириши шарт. Қ.Маллаев жиноий ишни қўзғатишнинг сабаби сифатида У.Маматқулов томонидан 2006 йил 28 апрель куни Жиззах вилояти ИИБ бошлиғи Ж.Оқбоев номига ёзилган аризани келтиради ва у Ўзбекистон Республикаси Жиноят-процессуал кодекси (ЎзР ЖПК) 322-моддасининг 1-бандига мос келади. Қ.Маллаев асос сифатида эса аризачининг А.Формонов билан учрашганда у: фермерларга дизель ёқилғиси тарқатишдаги найрангларингни Интернетга чиқариб ишдан ҳайдаттираман, деб қўрқитди ва бу маълумотни Интернетга чиқармаслик эвазига товламачилик йули билан 600.000 сўм [тахминан 480$ – Т.Ё.] пул талаб қилди, деган даъвосини келтиради. Худди шу асос терговчи Б.Қодировнинг 16 май куни чиқарган «Жиноий ишга айбланувчи сифатида жалб этиш ҳақида»ги қарорида ҳам қабул қилинган.

Тергов органларининг ҳар иккала ҳужжатида ҳам А.Формонов (ёки А.Караматов) (гўёки) жабрланувчи ҳисобланган У.Маматқулов билан учрашганда уни:

  • [а)]:  ўзи ёки унинг яқин кишиларига зўрлик ишлатиш;
  • [б)]: мулкига шикаст етказиш ёки уни нобуд килиш;

  • [в)]: жабрланувчи учун сир сақланиши лозим бўлган маълумотларни ошкор қилиш билан қўрқитганлиги ҳақида бирорта ҳам сўз йўқ.

    Агар А.Формонов (ёки А.Караматов) «жабрланувчи» У.Маматқулов билан учрашганда а), б) ва в) ларда кўрсатилган шаклда қўрқитганда эди, бу ҳолат албатта тергов ҳужжатларида акс этдирилишига гумон қилмаса ҳам бўлади. Бундай қўрқитишлар ҳақида ҳатто «жабрланувчининг» аризасида ҳам бирорта сўз йўқ.

    Бундан кўринади-ки, А.Формонов (ёки А.Караматов)ни ЎзР ЖК 165-моддасининг диспозициясида кўрсатилган дастлабки учта қўрқитиш (хавф туғдириш) билан айлаш мумкин эмас. Демак, диспозицияда кўрсатилган биргина, яъни

    [г)]: жабрланувчини ўз мулки ёки мулкка бўлган ҳуқуқини беришга мажбур қиладиган шароитга солиб қўйиш, деган  тўртинчи қўрқитиш (хавф солиш) қолади, холос.

    А.Формоновнинг «айбини» диспозициянинг шу қисмига тўғрилаш учун терговчилар У.Маматқуловнинг найранглари ҳақида Интернетда маълумот чиқараман дея уни қўрқитиб, А.Формонов У.Маматқуловни ўз мулки ёки мулкка бўлган ҳуқуқини беришга мажбур қиладиган шароит (ишдан ҳайдатиш) яратган деб даъво қиладилар. Бироқ терговчилар Жиззах вилоят нефтебазаси директории М.Саримсоқовнинг 2006 йил 17 апрель куни ёзилган  24-11-549-сонли хатини негадир бутунлай унутишади. Муҳтарам ўқувчига ишнинг моҳияти тушунарли бўлиши учун ҳуқуқбонлар ҳибсга олинишидан илгарироқ қандай воқеалар бўлиб ўтгани ҳақида қисқача маълумот берамиз.

    Фермерларнинг ҳуқуқларини, масалан, судларда ҳимоя қилиш учун ҳуқуқбонлар фермерларнинг қонуний ишончли вакили сифатида уларда (судларда) нотариал тасдиқланган ишончномалар билан қатнашар эдилар. ЎИҲЖга икки фермер ўз тракторларига автомобил ёқилғисини қуйиш шаҳобчаси (АЁҚШ)дан дизель ёқилғи (солярка) олишда адолатни тиклашга ёрдам сўраб мурожаат қилишган. Улар ўз аризасида мазкур АЁҚШда таъминотчи бўлиб ишлайдиган У.Маматқулов ва унинг одамлари фермер солярка олаётганда шартномада кўрсатилган норманинг ярмини бериб, бироқ ҳужжатга соляркани тўлиқ олганлиги ҳақида имзо чекишга фермерни мажбур қилишаётгани, «уриб» қолинган соляркани эса тожикистонлик криминал элементларга ноқонуний сотишаётгани ҳақида ёзишган. 2006 йил 12 апрель куни Жиззах вилояти нефтебазаси директории М.Саримсоқов номига бу икки фермер ва уларнинг ишончли вакили А.Формонов билдирги хат йуллашиб, унда Даштобод туманидаги шу нефтебазага қарашли АЁҚШда содир этилаётган қонунбузарликлар ҳақида маълумот келтиришади. 17 апрель куни М.Саримсоқов жавоб хати ёзиб (бу хат В.Формоновга 26 апрель куни топширилган), унда у: нефтебаза томонидан ташкил этилган комиссия мазкур АЁҚШда текшириш утказганини ва фермерларга солярка таркатишда унинг ходимлари фаолиятида ҳеч кандай конунбузарликлар йуклигини уктиради. Бу расмий хатдан куринади-ки, У.Маматкуловнинг нимадандир ёки кимдандир қўрқишига ҳеч қандай асос йўқ – у, образли қилиб айтганда, булоқ сувидек тоза: ўғирламайди, соляркани «уриб» қолмайди, яъни фермерларга нефть маҳсулотларини ўз вақтида ва нормага биноан тарқатади, унда бошқа мамлакатга сотиш учун ёқилғи ортиб қолиши ҳоллари бўлмайди. Бундай одам учун «ўз мулки ёки мулкка бўлган ҳуқуқини (бировга, яъни товламачига) беришга мажбур қиладиган шароитни» юзага келтириш, табиий, мумкин эмас. Демак, табиий, А.Формонов «жабрланувчидан» товламачилик йўли билан ноқонуний пул талаб қилишга ҳар қанча уринмасин, у ўзи учун фойдали ҳеч қандай натижага эриша олмайди. Шундай қилиб, А.Формоновни (табиий, А.Караматовни ҳам) ЎзР ЖКнинг 165-моддаси бўйича айблашга ҳеч қандай асос йўқ. Бундан ташқари, энг асосий нуқталардан бири терговда товламачилик факти – қўрқитиш (хавф солиш) исботининг базаси бутунлай мавжуд эмаслигидир: у бирорта гувоҳлик кўргазмаси билан асосланган эмас. Бошқача айтганда, ЎзР ЖК 165-моддаси бўйича жиноятнинг объектив томони, яъни қўрқитиш (хавф туғдириш)ни гумонланувчи А.Формонов амалга оширмаган.

    А.Караматовга келганда эса, ҳамма нарса бунданда ойдин: унинг исми на фермерлар ва А.Формонов томонидан М.Саримсоқовга ёзилган хатда, на «жабрланувчи» билан «олиб борилган музокарада» ва на, ҳатто, У.Маматқуловнинг аризасида учрайди. Унинг фамилияси жиноий иш материаллари орасида «товламачилар» У.Маматқуловдан гўёки пул олаётган пайтда ҳибсга олиш гуруҳи томонидан НАҚД ушланганлиги (задержание с ПОЛИЧНЫМ) ҳақидаги, терговчилар томонидан «ўйлаб топилган ҳужжатларда биринчи бор учрайди. Мазкур ҳужжатларда гап қуйидагилар ҳақида боради: Гулистон-Тошкент трассасида У.Маматқуловга тегишли бўлган автомашинадан тушгач, А.Формонов ва А.Караматов темирйўл оша вилоят касалхонаси томон юра бошлаганда, улар томонга югуриб келаётган икки одамни кўриб қолиб, ҳодиса содир бўлган жойдан қоча бошлаганлар. Шу ҳужжатларда айтилишича, А.Караматов уйи вилоят касалхонаси ёнида бўлган танишиникида ушланган, А.Формонов эса хусусий такси машинасида кетаётган пайтда ўша касалхонага яқин жойда қўлга олинган. Тергов томонидан тўқилган мазкур эпизод қуйидаги сабабларга кўра ушланганлар айбининг исботи дея ҳисобланиши мумкин эмас:

    • биринчидан, жиноят ишида гувоҳ: «Мен У.Маматқулов А.Формонов ва/ёки А.Караматовга пул бераётганини кўрдим» деган бирорта кўргазма мавжуд эмас;
  • иккинчидан, пулни кўрган барча гувоҳларнинг кўргазмалари деярли бир хил бўлиб, уларнинг мазмуни қуйидагичадир: «Милиция ходимлари бир ишда гувоҳ бўлишни илтимос қилишди. Мен розилик билдиргач, мени касалхона ёнидаги автобекатга олиб боришди. Мени дераза ва эшиксиз чала қурилган бир хонага киришга таклиф қилишди. Ерда кўп ахлат сочилиб ётган, уларнинг устида эса бир неча боғлам пул ётар эди. Менинг олдимда милиция ходимлари пулларни санаб чиқишди: шунча 500 сўмлик купюралар, шунча 1000 сўмлик купюралар бор экан. Улар акт тузишди, мен эса актга имзо чекдим». Гувоҳлар кўргазмалари шу билан фарқ қилади-ки, баъзи гувоҳлар: «Мени автобекатга олиб келишганда, у ерда мен милиция ходимлари қуршовида [бу ерда Алишернинг адреси кўрсатилган – Т.Ё.] яшовчи Алишер Караматов турганини кўрдим» – деб ёзишган. Бундай «ҳужжатлар» исбот учун асос қилиб олиниши, уларнинг муаллифлари эса У.Маматқулов А.Формонов ва А.Караматовга пул бераётгани фактининг гувоҳлари бўлиши мумкин эмас.

  • учинчидан, «Жиноят ишини қўзғатиш ҳақида»ги қарорда ҳам, «Жиноят ишига айбланувчи тариқасида жалб этиш ҳақида»ги қарорда ҳам терговчилар Қ.Маллаев ва Б.Қодировнинг ёзишича А.Формонов ва А.Караматов Жиззах вилояти ИИБ ва прокуратура ходимлари томонидан У.Маматқуловдан ПУЛ ОЛАЁТГАН ПАЙТДА НАҚД (с поличным) ушланганлар. Бироқ, гувоҳларнинг камида тўрттаси А.Караматов танишининг ҳовлисида (уй эгалари: эру-хотин, уларнинг ўғли, ҳамда бир меҳмоннинг кўргазмалари бўйича), А.Формонов эса касалхона яқинида таксида кетаётганда ушланганини ёзишган. Такрорлайман, жиноят ишида У.Маматқулов А.Формонов ва А.Караматовга пул бераётганини кўрганини тасдиқлаган бирорта гувоҳ кўргазмаси мавжуд эмас.

  • тўртинчидан, юқорида қайд этилган иккита қарор ва улардан кейинги бошқа ҳужжатларда терговчилар товламачиларни ушлаш учун тезкор тадбир ўтказилди, деб ёзишади  [«-учинчидан»га қаранг – Т.Ё.], ва унинг «натижасини» акс эттирувчи «ҳужжатни» ҳуқуқбонлар айбининг исботи дея тақдим этишади. Эҳтимол жаноб Қ.Маллаев ва Б.Қодиров пистирма қўйиш, жиноятчи деб гумон қилинган одамни қувиш ҳамда шунга ўхшаш тадбирга кирувчи нарсалар гумон қилинувчи (айбланувчи, судланувчи) айби исботининг асосига қўйиш мумкин эмаслигини унутгандирлар? Юрист бўлмасам-да, чамаси, менинг уларга тушунтиришимга тўғри келади: ЎзР ЖПКнинг 9- (Исбот қилишнинг умумий шартлари) бобида исбот қилиш турлари, исбот қилиш қатнашувчилари ва исбот қилишда қатнашиш ҳуқуқига эга бўлган шахслар, ҳамда исбот қилишларни тўплашнинг барча турларининг тўлиқ рўйхати келтирилган. Мана ўшалар:

  • 9-боб. ИСБОТ ҚИЛИШНИНГ УМУМИИ ШАРТЛАРИ

    85модда. Исбот қилиш

    Исбот қилиш ишни қонуний, асосланган ва адолатлн ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган ҳолатлар тўғрисидаги ҳақиқатни аниқлаш мақсадида далилларни тўплаш, текшириш ва баҳолашдан иборатдир.

    86-м о дд а. Исбот қилиш иштирокчилари

    Исбот қилишни суриштирувчи, терговчи, прокурор, суд амалга оширади. Исбот қилишда гумон қилувчи, айбланувчи, судланувчи, ҳимоячи, жамоат айбловчиси, жамоат ҳимоячиси, шунингдек жабрланувчи, фуқаровий даъвогар, фуқаровий жавобгар ва уларнинг вакиллари иштирок этиш ҳуқуқига эгадирлар.

    Исбот қилишда иштирок этишга гувоҳлар, экспертлар, мутахассислар, таржимонлар, холислар, шунингдек бошқа фуқаролар ва мансабдор шахслар жалб этилади. Улар ушбу Кодексда белгиланган тартибда далилларни тўплаш, текшириш ва баҳолаш билан боғлиқ ҳуқуқлapни амалга оширадилар ҳамда мажбуриятларни бажарадилар.

    87-м о д д а. Далиллар туплаш

    Далиллар тергов ва суд ҳаракатларини юритиш: гумон қилинувчини, айбланувчини, судланувчини, гувоҳни, жабрланувчини, экспертни суроқ қилиш; юзлаштириш; таниб олиш учун кўрсатиш; кўрсатувни ҳодиса рўй берган жойда текшириш; олиб қўйиш; тинтув; кўздан кечириш; гувоҳлантириш; мурдани эксгумация қилиш; эксперимент ўтказиш; экспертиза тадқиқотларини ўтказиш учун намуналар олиш; экспертиза ва тафтиш тайинлаш; тақдим этилган ашёлар ва ҳужжатларни қабул қилиш; телефонлар ва бошқа сўзлашув қурилмалари орқали олиб борилган сўзлашувларни эшитиш йўли би­лан тўпланади.

    Жиноят-процессуал кодекси – Ўзбекистон Республикаси Қонунидир, ва унинг 9-бобидаги 85-87-моддаларига асосланган ҳолда қатъий айтиш мумкин-ки, юқорида айтилган ва Жиззах вилоят прокуратураси ва ИИБ ходимлари томонидан «ўтказилган» тезкор тадбир ноқонуний бўлиб, натижалари қандай бўлишидан қатъий назар уни А.Формонов ва А.Караматовни айблаш учун асос қилиб олиниши мумкин эмас. У («ўтказилган» тадбир натижаси) ҳатто жузъий исбот бўлиши ҳам мумкин эмас, чунки, яна бир марта такрорлашга тўғри келади, юқорида зикр қилинган ҳар икки қарорда терговчилар Қ.Маллаев ва Б.Қодиров айбланувчилар А.Формонов ва А.Караматов «жабрланувчидан» ПУЛ ОЛАЁТГАН ПАЙТДА НАҚД (с поличным) ушланганлар дея таъкидлашади, гувоҳлар кўргазмалари бўйича эса улар турли жойларда ушланганлар ва у ерларда У.Маматқулов БЎЛМАГАН. Бу ҳолат суд ҳукмида ҳам ўз аксини топган.

    Дарвоқеъа, жиноят иши материаллари орасида, фикримча, суд ҳукми алоҳида ўрин эгаллайди: у судьянинг инсонни ларзага келтирувчи саводсизлиги, унинг прокуратура ва милицияга тамоман тобеъ эканлигини яққол намойиш қилади. Ўзбекистон Республикаси номидан чиқарилган мазкур ҳукмни ушбу мақолада келтириб, муҳтарам ўқувчининг вақтини беҳуда олишни истамас эдим, бироқ бу ҳукмда кўринган саводсизлик, ёлғон, нохолислик, тўҳмат, зиддиятлар ўзбек одил суди шу пайтгача чиқариб келган барча ҳукмларга шу қадар хос-ки, мен уни (ҳукмни) тўлиқ келтиришдан бошқа чора топа олмадим. Ўзбек судининг фаолияти билан таниш бўлмаган ва бу ҳукмни тишни-тишга қўйиб ўқиган ҳар қандай одам у (ўзбек одил суди) нинг нималигини билиб олади, деган ниятдаман.

    ХУКМ

    Узбекистон Респбликаси номидан

    2006 йил июнь ойининг 15 куни жиноят ишлари буйича Янгиер шахар суди уз биносида очик суд мажлисида

    Раислик этувчи-жиноят ишлари буйича Янгиер шахар

    Судининг раиси: Хидирбоев з.И

    Халк маслахатчилари: Нажмиддинов Н, Шарапова В.лардан иборат таркибда

     

    Кутбеддинова Г.нинг котибалигида

    томонлардан Янгиер шахар прокурорининг катта ёрдамчиси Норбутаев Ш, адвокат Мамадалиев Ш, Холикбердиев А.ларнинг иштирокида

    Узбекистон Республикаси ЖКнинг 165-моддаси 2-кисми «в» банди Билан айбланган судланувчи Формонов Азамжон Тургунович, Караматов Алишер Хусановичларга нисбатан 1-110/2006-сонли жиноят ишини куриб чикиб,

    Судланувчи: Формонов Азамжон Тургунович 13.12.1978 йилда Фаргона вилояти Бешарик туманида тугилган, миллати узбек, Узбекистон Республикаси фукароси, оилали, карамогида бир нафар вояга етмаган фарзанди бор, «Инсон хукукларини химоя килиш» норасмий ташкилотни Сирдарё вилояти буйича раиси, вактипнча ишсиз, Гулистон шахар У.Юсупов махала фукаролар йигини 3-мавзе 16-уйнинг 2-хонадонида яшаган, иш буйича эхтиёт чораси камокка олиш кулланган булиб 2006 йил 29 апрель кунидан камокда сакланмокда, айблов хулосаси нусхасини 2006 йил 24 май куни олган, рухан соглом, ногирон эмас.

     

    Судланувчи: Караматов Алишер Хурсанович 18.06.1968 йилда Фаргона вилояти Яйпан шахрида тугилган, миллати узбек, Узбекистон Республикаси фукароси, оилали, карамогида бир нафар вояга етмаган фарзанди бор, «Инсон хукукларини химоя килиш» норасмий ташкилотни Мирзаобод тумани буйича раиси, вактинча ишсиз, хеч кандай гувохномага эга эмас. Гулистон шахар У.Юсупов махала фукаролар йигини Ибн Сино кучаси 21а-уйнинг 4-хонадонида яшаган, иш буйича эхтиёт чораси камокка олиш кулланган булиб 2006 йил 29 апрель кунидан камокда сакланмокда, айблов хулосаси нусхасини олишдан бош тортган, рухан соглом, ногирон эмас.

    Суд хайъати, Ушбу жиноят ишини очик суд мажлисида куриб, судда сурок килинган жабрланувчи ва гувохларнинг кургазмаларини тинглаб, жиноят иши материалларини чукур тахлил килиб, ишнинг аник холатига бахо бериб, ишда иштирок этган прокурорнинг айблов музокара нуткини, жабрланувчининг музокара сузини, адвокатларнинг химоя музокара нуткларини тинглаб, судланувчиларга химоя ва охирги суз бериб куйидагиларни

     

    А   Н   И К Л А   Д И :

     

    Судланувчи Формонов А.Т. узини Сирдарё вилояти инсон хукукларини химоя килиш жамиятининг вакили деб хисоблаб, фукароларнинг мулкий маблагига товламачилик йули билан эгалик килиш максадида 2006 йил 12 апрель куни Зомин туманида фаолият курсатаётган «Аччи-Лолазор» дехкон фермер хужалиги раиси Умарова Зулфия ва «Шухрат Хайдаров» номли дехкон фермер хужалиги раиси Хайдаров Рустам билан биргаликда Жиззах вилояти нефт унитар корхонаси рахбари М.Саримсаков номига билдирги ёзиб, ушбу билдиргида Жиззах вилояти нефт унитар корхонаси Даштобод филиали таъминотчиси Маматкулов Уктам ва шу филиалга карашли ФАЁКШ операторлари томонидан дехкон фермерларга нефт махсулотлари уз вактида таркатилмаётганлиги, ёниги махсулотларини таркатишда уриб колиш холлари булаётганлиги
    хакида курсатиб утиб, айбдор шахсларга чора курилишлигини сураган. Ушбу билдирги юзасидан Жиззах вилояти нефт унитар корхонаси текширув гурухи томонидан текширув утказилиб, билдиргида курсатилган важлар уз тасдигини топмаганлиги муносабати билан хулоса чикарилган. Судланувчи Формонов А. уша билдирилган хати юзасидан Жиззах вилояти нефт унитар корхонаси Даштобод филиали ходимларига нисбатан чора курилмаганидан  сунг, узининг жиноий максадига эришиш учун таниши судланувчи Караматов А.Х. билан узаро жиноий тил бириктириб, у билан биргаликда бир гурух шахс булишиб, 2006 йил 28 апрель куни Янгиер шахрида Жиззах вилояти нефт унитар корхонаси Даштобод филиали таъминотчиси Маматкулов учрашиб, узини инсон хукукларини химоя килиш Федерациясининг Сирдарё вилояти вакили деб таништириб, «унинг харакатлари юзасидан фермер хужалиги рахбарлари билан биргаликда ёзган эги оркали ошкор киламан ва шу билан ишдан хайдатаман» деб куркитиб, шу харакатларни килмаслик учун Маматкулов Уктамдан 600.000 сум талаб килган. 2006 йил 29 апрель куни ларда Жиззах вилояти ИИБ ва прокуратура ходимлари томонидан утказилган тезкор                                                                                         тадбир давомида судланувчилар Формонов А. ва Караматов А.лар Катта Узбек Трактининг Гулистон-Тошкент йуналиши буйича Гулистон шахар Тошкент кучасида жойлашган вилоят касалхонаси тугрисидаги автобекатда Маматкулов У.дан товламачилик йули билан 250 АКШ доллари ва 200.000 сум пулни олаётганида накд ушланган.

    Судланувчи Формонов А.Т. суд мухокамасида кургазма беришдан, химоя   ва охирги сузидан бош тортди.

    Судланувчи Караматов А.Х. суд мухокамасида кургазма беришдан, химоя   ва охирги сузидан бош тортди.

    Суд мухокамасида жабрланувчи тарикасида суралган Маматкулов У., 2006 йил   15-16 апрель кунлари Жиззах   вилоят нефт унитар корхорнасидан директор кунгирок килиб,   Сизнинг устингиздан билдириш хат йулланган, шу юзасидан комиссия келиб куриб чикади деб, хатни урганиш юзасидан Жиззах вилоят нефтебаза юристи, корхона ходимлар булими бошлиги, нефт меъёрий сифати буйича мутахассислар 17 апрель кунлари ташкилотга юборгани учун келганликларини, уша вактда Даштобод филиали директори булмаганлигини,   билдириш   хати   билан   танишиб,   билдириш   хатидаги   тухматларни   куриб   хайрон булганлигини, хатда Даштобод нефт унитар корхонаси филиали ёкилги махсулотларини таркатишда 50 % олиб колиниб, 50% фермерларга берилиши, уюшган жиноятчилик бор, шу уюшган жиноятчилик бошида Маматкулов У. туриши курсатилган булганлигини, лекин Жиззах шахрига кетиши муносабати билан соат 15.00да уша хатни урганиб чикиш юзасидан йигилиш утказишга карор килишиб кетганлигини, хатда курсатилган гаплар юзасидан йигилиш утказишиб, хатдаги гаплар асососизлиги аникланиб, уша куни таркалганликларини,   йигилишда   Формонов   А.   узини   фермер   хужалигининг   конуний   вакили   деб таништирганлигини, уни ёнида доимо Караматов А. хозир булиб, бирон гапга аралашмасдан эшитиб турганлигини, уша ердаги гаплардан унинг Инсон хукукларини химоя килиш ташкилоти аъзоси эканлигини билиб,   унга   шу   ташкилотнинг   аъзосисизмисиз   деганида   хам   фермерларни   конуний   вакили   деб таништирганлигини, шунда   «Сизлар мени танийсизларми, мен масалан танимайман, фермерларни хам танимайман, ушбу иш буйича аввал ишни урганиб, кейин текширмайсизларми» деб айтганидан сунг йигилиш   иштирокчилари   билдириш   хатини     асоссиз   деб   топишганидан   сунг   у   дархол   Москвич автомашинасига утириб кетиб колганлигини, кейин Формонов А. телефон килиб, телефон оркали унга пуписа килиб, узи тугрисидаги маълумотни Интернет оркали Нефт сайтига чикариб юбориш билан куркитганлигини,   ran   орасида улар билан   муроса   килиш мумкинлигини тушунтиришиб музокарани тухтатишганликларини,   мутассадди   рахбарларига   хам   шундай   муомалада   булиш   мумкин       деб тушунтирганлигини, кейин телефон килавергач, Жиззах вилояти ИИБга ариза билан мурожаат килиб, ИИБ ходимлари унинг ёнига овоз ёзувчи мосламани жойляштиришгач, улар билан учрашувга келишиб, Янгиер шахрига келишларини улар таклиф килишганидан сунг келиб, шунда Формонов А. Караматов А. билан б ирга келиб, унга   Тошкентдаги     Федерацияда хам   27   кишининг аризалари   борлигини,   Интернетга чикаришгач   шарманда   булишини   айтиб,   агарда   рози   килсамчи   деганида   ундан   600000   сум   пул сураганлигини,   шунча   пул им   йук деганида 500000   сумга тушириб, эртаси   куни Гулистон шахрида учрашишларга келишиб, агарда пулни берса Интернет буйича бошка одамларнинг хабарларини хам куйдириб юборишини ваъда берганлигини, эртаси куни 250 АКШ доллари хамда 200000 сум узбек пулларини олиб ИИБ га бориб у ерда уша пулларни махсус кимё обработкасидан утказиб, Формонов А. билан учрашувга олиб борганлигини, келишилган жойда Формонов А. ва Караматов А.ларни учратганида, Формонов А. одамлар гавжумлигини бахона килиб Караматов А. билан машинасига утириб, машинасида Гулистон шахар вилоят касалхонаси рупарасида тухтатишиб Формонов А.га кукрак чунтагидаги когозга уралган 2 та 100 ва 1 та 50 АКШ доллари микдоридаги пулни машина ичида,   машинадан тушиб, машина багажидан 200000 сумни олиб Формонов А.га берганида у кулига олиб Караматов А.га узатганлигини, улар пулни олишгач у тугрисида бошка фикрлар билдиришиб хайирлашганликларини, Формонов А. Интернетга чикармаслик учун   хак беришни талаб килганлигини, расмий хужжат курсатмаганлигини, 27 шахснинг мурожаати юзасидан Тошкентдан хавотир олманг Тошкентдаги акаларини тинчитилганлиги хакида хам гапирганлигини, агарда талаб килмаганида шундай маблагни бермаслигини, хар доим Караматов А. хар бир учрашувда иштирок этиб, сухбатга аралашмасада барча сухбатни эшитиб турганлигини, Аччи-Лолазор фермер   хужалигини   раисини   танимаслигини,   фермер   хужаликлари   билан   операторлар   муомалада булишларини, Интернет бутун жахон микёсида хабар бериш деб тушуниб, уларнинг пуписасидан куркиб гаъмагирлик килиб товламачилик йули билан хак сураш хакидаги талабларини бажарганлигини билдириб, судланувчиларнинг харакатлари окибатида соглигини йукотиб, анчайин жиддий зарар курганлигини, пулларини кайтариб беришни, судланувчиларган нисбатан конуний чора белгилашни сураб кургазма берди. Суд мухокамасида гувох тарикасида суралган Хайдаров Р., 2000 йилдан буен оила аъзолари билан фермер хужалигини ташкил килиб ишлаганлигини, 2005 йилда «Аччи-Лолазор» фермер хужалиги килиниб, келини Умарова Зулфия рахбар узи иш юритувчи булиб ишлаб келганлигини, 2006 йил апрель ойларининг бошларида судланувчи Формонов Азамжонни Даштобод шахар бозорида учратиб, узаро сухбат жараёнида Формонов Азам узини   инсон хукукларини химоя килиш ташкилотида ишлашлигини айтиб, гап орасида техника етишмаслиги, ёкилги мойлаш махсулотларини олиниши борасида етишмовчиликлар хакида айтганида у бу муаммоларни хал     булишида кумак беришини, ёрдам курсатишини такидлаб, 2 кундан кейин Даштободда учрашишга келишганликларини, орадан 2 кун утгач судланувчи Формонов А. Караматов А. билан Даштободда учрашганликларини, унга Жиззах вилояти нефт унитар корхонаси рахбарига хат ёзганлигини, булиб утган сухбатдаги сузлар: когозга туширганлигини айтиб келини ва узи номидан имзо чектирганлигини, лекин хат мазмуни била! таништирмаганлигини,   билдириш   хатида   курсатилган   холатлар   хакикатга   тугри   келмаслигини, ишонувчанлигидан ва мурожъат мазмунини укимаганидан утказилган текширув жараёнида мурожатнинг ноурин   эканлигини   тушуниб   етганлигини,   билдириш   хатидаги   холатлар   Формонов   А.   томонидан битилганлигини билдириб кургазма бердишериги

    . Суд мухокамасида гувох тарикасида суралган Худоёров Ш, 2006 йил 29 апрель куни соат 16.00ларда Гулистон шахар ИИБ ходимлари холис сифатида иштирок этишини сураб, уни чакиришиб, холиснинг хукук ва мажбуриятларини тушунтириб, Формонов А.нинг уйидан олинган компьютер, монитор, блоклар системаси куздан кечйришда катнашиб, мутахассис томонидан винчестр очилганида пастки тарафида ок катак-катак дафтарни бир варагига уралган холда 2 та 100 талик битта 50 талик АКШ долларлари борлиги аникланганлигини курганлигини бу долларлар махсус ёритиш аппарати ёрдамида куздан кечирилганда 50 АКШ долларида икки марта «пора» сузи, колган 100 АКШ долларларида «пора» сузлари ёзилганлиги куринганлигини бу хакда тегишли хужжат расмийлаштирилиб имзоланганлигини билдириб кургазма берди.

    Суд мухокамасида гувох тарикасида суралган Урозов У., 2006 йил 29 апрель куни ИИБ ходимлари томонидан холис сифатида иштирок этишлик хакида мурожаат килиниб, холиснинг процессуал хукук ва мажбуриятлари тушунтирилиб, ИИБ экспертлар хонасида узини Формонов Азам деб таништирган фукаронинг чап хамда унг кул бармоклари, бош, юз ва соч кисмлари коронги хонада ёритилиб курилганда Формонов А.чап хамда унг кул кафт бармок ички кисмларидан, бош кисмининг юз, сочларидан окиш ва кук доглар борлиги аникланганлигини бу жойлардан махсус суртмалар олиниб, алохида конвертга солиниб мухрланганлигини, бу хакда баённома тузилганлигини билдириб кургазма берди.

    Суд мухокамасида гувох тарикасида суралган Муминов Н., 2006 йил 29 апрель куни эрталаб нонвойхонада нон ясаётганларида, ёнидаги домда яшовчи кушниси Караматов А. ранги окарган холда чопиб ховлиларига кириб, чикиб кетиш учун жой борми деб сураганлигини,куча тарафда хеч ким йукми деганида бегона одамлар борлигини, уй томон келаётганлигини айтганидан худди нонвойхона ишловчиси сингари уларнинг олдига бориб, бирга нон ясаётганлигини, шунда оркасидан 2 та одам ховлисига кириб, кайтиб чикиб кетганлигини, бироздан сунг 5-6 киши киришиб, биров кочиб кирдими деб сураганликларини, уларга Караматов А.ни курсатганлигини, авваллари Караматов А. хеч бундайин чопиб уйларига кирганмаганлигини, улар билан нон ясамаганлигини, умуман олганда баъзи-баъзида уларникига нон олиш учун келганлигини билдириб кургазма берди.

    Суд мухокамасида гувох тарикасида суралган Содикова С, гувох Муминов Н.нинг турмуш уртоги булишини, судланувчи Караматов Алишерни кушни сифатида билишини, 2006 йил 29 апрель кушниси Караматов Алишер ранги окарган холда эрталаб нон ясаётганларида чопиб кириб келганлигини, тинчликми деб сураганида унга гапирмасдан, турмуш уртоги билан гаплашиб, нонвойхонада ишловчилар билан бирга нон ясаб кетганлигини, ховлиларига оркасидан икки киши кириб чикиб кетганлигини, сал утгач яна беш-олти киши кириб, хеч ким кочиб кирмадими деб сурашганида турмуш уртоги Караматов Алишерни курсатганлигини, унинг ахволини чопиб киришини куриб, Караматов А.нинг бирон нима килган булса керак деб уйлаганлигини билдириб кургазма берди.

    Суд мухокамасида гувох тарикасида суралган Рузиев А., 2006 йил 29 апрель куни соат 16.00ларда Гулистон шахар ИИБ ходимлари мутахассис сифатида иштирок этиш учун таклиф килишганликларини, холислар, ИИБ ходимлари иштирокида судланувчи Формонов А.нинг уйидан олинган компьютер, монитор, блок системалар куздан кечирилиб, блок системани очганида пастки тарафида ок катак-катак дафтарнинг бир варагига уралган 2 та 100 талик ва 1 та 50 талик АКШ доллар пуллар олинганлигини, уша пуллар махсус ёритилганда махсус ёзувлар ёзилганлигини курганликларини, компьютернинг четида когоз кириши учун жой мавжуд булганлигини билдириб кургазма берди.

    Суд мухокамасида гувох тарикасида суралган Шеркулов О., 2006 йил 28 апрель куни Зомин тумани Ём кишлогида Маматкулов У. ариза билан мурожаат этиб, 2006 йил апрель ойлари урталарида Жиззах нефтебазаси унитар корхонаси номига Даштобод нефть базасига карашли ФАЁКШ дан нефт махсулотларини ололмаётганлари хакида бидириш хати ёзганликларини, уша билдириш хатини ташкил килган Азам деган Гулистон шахрида яшовчи шахс «Сиз хакингизда ёзилган хат ижобий хал килинади, Интернетга берилмайди деб, Интернетга чикмаслиги эвазига тинчлик бермасдан пул талаб килганлигини билдириб,   унга   нисбатан   чора куришларини   сураганлигини,   ушбу   аризани   текшириш   максадида жабрланувчи Маматкулов У.га овоз ёзувчи мосламани урнатиб жунатганликларини, 2006 йил 29 апрель куни тергов тезкор гурухи аъзолари Маматкулов У.нинг узи билан олиб келган пулларни махсус порошок билан ишлов бериб, Маматкулов У. га топшириб, руйхатга олишганликларини, кейин тадбир натижасида Караматов А.ни нонвойхонада ушлаганликларини, пуллар хамда Формонов А. куздан кечирилганда, махсус порошок ёритгичлар ёрдамида аникланганлигини билдириб кургазма берди. Судланувчи Формонов   А.Т.   ва Караматов А.Х.   ларнинг товламачилик,   яъни   жабраланувчи Маматкулов У.га оид маълумотномаларни   «Интернет»   оркали   ошкор   килиш   билан   куркитиб, жабрланувчидан пул талаб килишда ифодаланган айблари, судланувчи Караматов А.нинг бирламчи берган тушунтириш хатидаги Гулистон шахар Обл.больница рупарасида Маматкулов У. машина багажидан пулни олиб унга берганлиги, 2 та шахсни югуриб келаётганини куриб, пулни кучага ташлаб нонвойхонага югуриб кирганлиги, кучадаги пулларни олишиб, холислар иштирокида суратга олганликлари хакидаги курсатмалари, суд мухокамасида суралган жабрланувчи Маматкулов У.нинг Формонов А. Сиз тугрисингиздаги маълумотларни Интернетга чикариб юбораман деб куркитиб, 28 апрель куни учрашганида 600000 сум талаб килиб, 29 апрель куни 250 АКШ доллари ва 200000 сум пулларни берганида улар пулларни олиб кочганликлари хакидаги курсатмаси, гувох Хайдаров Р.нинг Формонов А.нинг Инсон хукукларини химоя қилиш ташкилотидан булиб, унга техника ва ёкилки махсулотларини олишда ёрдам бериши учун ариза ёзиб бериб, келини ва ўзининг номидан мазмуни билан танишмасдан имзолаганлиги, мухокамада хатда курсатилган маълумотларни ноуринлигини англаганлиги хакидаги курсатмаси, гувохлар Муминов Н., Содикова С.ларнинг 2006 йил 29 апрель куни нонвойхоналарига Караматов А. ранги окарган холда югуриб кириб, нон ясаётганларга кўшилиб нон ясай бошлаганлиги, 5-6 киши келишгач уни курсатишганидан сунг Караматов А.ни олиб чиқиб кетганликлари тугрисидаги кургазмалари, гувохлар Худоёров Ш., Рузиев А.ларнинг компьютер, монитор ва блок системалар кўздан кечирилганда 2 та 100 долларлик, битта 50 долларлик ок катак-катак дафтар варагига уралган пулларни топилганлиги, пуллар ёритилганда махсус суртма билан ишлов берилганлиги хакидаги кургазмалари, гувоҳ Урозов У.нинг Формонов А. қоронги хонада куздан кечирилганда, унинг кули сочи ва юзларида махсус суртма билан ишлов берилган ранглар аникланганлиги тугрисидаги кургазмаси, Маматкулов У.нинг у хакидаги ёзилган хатни Интернетга чиқармаслик эвазига пул сўраганлиги тўғрисидаги ИИБ номига ёзилган аризаси (и.в.2), аризачига овоз ёзиш мосламасини тақдим қилиш тугрисидаги баённома (и.в.З), аризачидан овоз ёзиш мосламасини кайтариб олиш тугрисида баённомаси (и.в.4), 120 дона 1000 сўмлик, 160 дона 500 сумлик, 2 дона 100 АҚШ доллари бир дона 50 АҚШ доллари пулларига махсус кимёвий ишлов бериш тўғрисидаги баённома, пулларни ракамлари кўрсатилган илова (и.в.5-9), воқеа содир бўлган жой, яъни Гулистон шаҳар Ибн Сино кўчаси ва Н.Зокиров кўчалари туташган жойларни кўздан кечириш, унга илова қилинган схема, рақамлари баённомага иловада кўрсатилган пуллар топилган жой акс эттирилган фотосуратлар (и.в.10-17), Формонов А.нинг қоронги хонада кўздан кечиришганда унинг боши, юзи ва қўлларининг кафтларида пулларга ишлов берилган махсус суртма ранглар аниқланганлиги тўғрисидаги кўздан кечириш баённомаси (и.в.22-23), Формонов А.нинг уйида тинтув ўтказиш тўғрисидаги 2006 йил 29 апрель кунги терговчининг қарори (и.в.24), Формонов А.нинг уйида тинтув ўтказиш баённомаси, уйнинг кириш қисми, уйдаги хоналар ва жихозлар, Формонов А.га тегишли гувохнома, компьютер, монитор, принтер ва блок системалар, бюллетенлар акс эттирилган фотосуратлар (и.ф.25-28), Караматов А.нинг куйлаги ва шимини олиш туғрисидаги баённома (и.в.З 1), Формонов А.нинг куйлаги ва шимини олиш тугрисидаги баённома (и.в.32), Формонов А.нинг уйидан компьютер, монитор, компьютер процессори олиш хакидига баённома (и.в.66), холис ва мутахассислар иштирокида Фармонов А.нинг уйидан олинган оргтехника компьютерни куздан кечириш баённомаси, куздан кечириш мобайнида компьютер ичидан ок катак-катак дафтар варагига уралган 2 та 100 АКШ доллари ва 1 та 50 АКШ доллари пулларни олинганлиги, пуллар махсус кимёвий порошок билан ишлов берилганлиги акс эттирилган фотосуратлар (и.в.69-70), аудиокассета сузлашувлари ёзилган баённома (и.в.90-97), кимёвий экспертизасининг Формонов А.нинг бош кисми, юз кисмидан, қулларнинг кафтларидан олинган дока тампонида оч кук рангли кукун моддалари топилганлиги тугрисидаги хамда Караматов А.нинг унг қул кафт кисми, тирноги, юзидан, сочидан олинган дока тампонида оч кук рангли кукун моддалари топилганлиги тугрисидаги 61,62-сонли экспертиза хулосалари (и.в.102-103), пуллардан хамда намуна тампонида оч кук рангли кукун моддалар топилганлиги тугрисидаги 63-сонли экспертиза хулосаси (и.в.108-109), 250 АКШ доллари пулларида, намуна тампонларида оч кук рангли кукун моддалари топилганлиги тугрисидаги 69-сонли экспертиза хулосаси, пуллар акс эттирилган фотосуратлар (и.в.114-116), ашёвий далил Караматов О.нинг эгнидаги шимда оч кук рангли кукун моддалари топилганлиги, чунтакларидан олинган пулларни оч кук рангли кукун моддалари топилганлиги акс эттирилган фотосуратлари билан 70-сонли экспертиза хулосаси (и.в. 120-122), Жиззах нефт унитар корхонаси рахбари М.Саримсоков номига Умарова 3., Хайдаров Р., Формонов А. номидан ёзилган билдириш хати (и.в. 164-165), билдириш хати мухокамаси юзасидан утказилган йигилиш далолатномаси (и.в.168-169) хамда ушбу жиноят иши буйича дастлабки терговда тупланган ва суд мухокамасида текширилган далиллар билан тулиқ уз исботини топган.

    Суд хайъати, судланувчи Формонов А.Т. ва Караматов А.Х.ларнинг жиноий харакатини юридик малакалаш масаласини мухокама килиб, судланувчи Формонов А.Т. ва Караматов А.Х.ларнинг жиноий харакатлари Узбекистон Республикаси ЖКнинг 165-моддаси 2-кисми «в» банди билан малакаланиши конун талабига жавоб беради деб хисоблайди. Чунки судланувчи Формонов А.Т. ва Караматов А.Х.лар Томонидан жабрланувчи Маматкулов У.га оид

    Маълумотномаларни «Интернет» оркали ошкора килиш билан қуркитиб, жабрланувчидан бир гурух шахс булиб олдиндан жиноий тил бириктириб мулкий манфаатлар беришга мажбур киладиган шароитга солиб куйганлар.

    Суд хайъати судланувчи Формонов А.Т. га жазо тайинлашда унинг карамогида бир нафар вояга етмаган фарзанди борлигини, биринчи бор судланишини айбини енгиллаштирувчи холатлар деб топиб,

    Гараз ва паст ниятларда жиноят содир этганлигини айбини огирлаштирувчи холат деб топди.

    Суд хайъати судланувчи   Формонов   А.Т.нинг   айбини   енгиллаштирувчи   ва   огирлаштирувчи холатларини инобатга олиб , уни факатгина жамиятдан ажратган холда кайта тарбиялаш мумкин деган катъий хулосага келиб, унга нисбатан у айбли деб топилган ЖКнинг моддаси санкцияси доирасида озодликдан махрум этиш жазоси тайинлашни лозим топди.

    Суд хайъати, судланувчи Караматов А.Х.га жазо тайинлашда унинг карамогида бир нафар вояга етмаган фарзанди борлигини, биринчи бор судланишини айбини енгиллаштирувчи холат деб топиб, гараз ва паст ниятларда жиноят содир этганлигини айбини огирлаштирувчи холат деб топди.

    Суд хайъати, судланувчи Караматов А.Х.нинг айбини енгиллаштирувчи ва огирлаштирувчи холатларни инобатга олиб, уни факатгина жамиятдан ажратган холда кайта тарбиялаш мумкин деган катъий хулосага келиб, унга нисбатан у айбли деб топилган ЖКнинг моддаси санкцияси доирасида озодликдан махрум этиш жазоси тайинлашни лозим топди.

    Суд хайъати иш буйича ашёвий дал ил деб эътироф этилган буюмлар масаласини мухокама этиб, судланувчиларнинг эгнида булган куйлак ва шимларини уларнинг оила аъзоларига кайтаришликни, Формонов А.нинг уйидан олинган жиноят куроли сифатида фойдаланилган 1 дона «Инвофликс» русумли компьютер монитори, бир дона «Сони-52Х» ёзуви булган компьютер процессорлари давлат даромадига утказишликни, Формонов А.номига берилган гувохнома, сузлашувлар ёзилган аудиокассета, информационный бюллетень, «Куда уходит право» бюллетени, «Мени милициям мени бадном килди» брошюралари жиноят иши билан бирга саклашни лозим топди.

    Чунки, судланувчиларнинг эгнида булган кийимлари уларнинг шахсий мулклари, судланувчи Формонов А.нинг уйидан ашёвий далил тарикасида олинган юкорида зикр этилган оргтехника воситалари жиноят куроли сифатида фойдаланилган техника воситалари хисобланди.

    Жабрланувчи Маматкулов У.га тегишли булган 250 АКШ доллари хамда 200000 сум узбек пуллари жабрланувчи Маматкулов У.га кайтаришлик максадга мувофик.

    Юкорида баён этилганларга кура Узбекистон Республикаси Олий Судининг 2006 йил 3 февралдаги «Судлар томонидан жиноят учун жазо тайинлаш амалиёти тугрисида»ги 1-сонли карори рахбарий тушунтиришларига амал килиб хамда Узбекистон Республикаси ЖПК нинг 454, 457, 460, 462, 463, 465, 468, 471, 473 -моддаларига асосан суд хукм килди,

    ХУКМ:

    Судланувчи Формонов Азамжон Тургунович ва Караматов Алишер Хурсановичлар Узбекистон Республикаси ЖКнинг 165-моддаси 2-кисми «в» бандида назарда тутилган жиноятларни содир килганликда айбдор деб топилсинлар.

    Судланувчи Формонов А,Т.га Узбекистон Республикаси ЖКнинг 165-моддаси 2-кисми «в» банди Билан 9(туккиз) йил муддатга озодликдан махрум этиш жазоси тайинлансин.

    Жазо умумий тартибли колонияларда утаттирилсин.

    Жазо уташ муддати 2006 йил 29 апрель кунидан эътиборан хисоблансин.

    Судланувчи Караматов А.Х, га Узбекистон Республикаси ЖКнинг 165-моддаси 2-кисми «в» банди билан 9(туккиз) йил муддатга озодликдан махрум этиш жазоси тайинлансин.

    Жазо умумий тартибли колонияларда утаттирилсин.

    Жазо уташ муддати 2006 йил 29 апрель кунидан эътиборан хисоблансин

    Судланувчилар Формонов А.Т. хамда Караматов А.Х.ларга кулланилган эхтиёт чораси-камок аслича колдирилсин.

    Ашёвий далиллар судланувчи Формонов А.Т. ва Караматов А.Х.ларга тегишли шим ва куйлаклари хукм конуний кучга киргач оила аъзоларига кайтарилсин.

    Ашёвий далил 1 дона «Инвофликс» русумли компьютер монитори, бир дона «Сони-52Х» ёзуви булган компьютер процессорлари хукм конуний кучга киргач давлат даромадига утказилсин.

    Формонов А.номига берилган гувохнома, сузлашувлар ёзилган аудиокассета, информационный бюллетень, «Куда уходит право» бюллетени, «Мени милициям мени бадном килди» брошюралари жиноят иши билан бирга саклансин.

    Ашёвий далил 250 АКШ доллари хамда 200000 сум узбек пуллари хукм конуний кучга киргач жабрланувчи Маматкулов У.га кайтарилсин.

    Хукмдан норози томонлар уларнинг истакларига кура 10 кун муддат ичида шу суд оркали жиноят ишлари буйича Сирдарё вилояти судига апелляция тартибда, хукм конуний кучга киргандан сунг кассация тартибида шикоят ва протест келтирншлари мумкин.

    Ушбу хукм раислик этувчи томонидан «Samsung» компьютерида ёзилди.

    Жиноят ишлари буйича

    Янгиер шахар суди раиси:    имзо  Хидирбоев Э.М.

    нусхаси аслигалгугри:

    мчаЯнгиер

    Хидирбоев Э.М.

     

    Нажмиддинов Н. Шарапова В.

     

     

     

    Шундай қилиб, ўзбек одил суди А.Формонов ва А.Караматов хусусида уларни: «…факатгина жамиятдан ажратган холда кайта тарбиялаш мумкин деган катъий хулосага келган» (ҳукмга қаранг). Бироқ у судланувчилар мутлақо айбсиз (бу эса жиноят иши мутлоқ сохталаштирилганлигига тенгкучли) эканлигини «камтарона» кўрмай ўтади. Бу ҳали ҳаммаси эмас: у судланганларнинг бири (А.Формонов) ни 1997 йилда сиёсий махбус ва виждон тутқунлари учун мўлжалланган УЯ 64/71 концлагерига жўнатишга қодир эканини ҳам намойиш этди. Эслатиб ўтаман, бу концлагерь Қорақалпоғистон Республикасининг Қўнғирот туманидаги ҳувиллаган Усть-Юрт платосининг чексиз «Борса келмес» шўрхоклик ҳудудидаги, бир пайтлар совет армияси бинар кимъёвий бомбаларнинг жанговор тажрибаларини ўтказган Жаслик посёлкаси яқинида ташкил этилган.

    Энди ўзбек одил суди фаолиятидан яна бир намуна келтирамиз. 2007 йил 18 декабрь куни жиноий ишлар бўйича Тошкент шаҳар судида судья А.Қодиров совет давридан бери энг йирик матлубот-савдо ташкилоти ҳисобланган «Ўзбекбирлашув»нинг собиқ раиси Маринбой Бекчоновнинг жиноят иши юзасидан ҳукмни ўқиди. М.Бекчоновга Бош прокуратура ЎзР ЖК 205-моддаси (Ҳокимиятни ёки мансаб ваколатларини суйиистеъмол қилиш) 2-қисмининг «a» ва «б» бандлари, 207-модда (Мансаб ҳаракатсизлиги) нинг 1-қисми, 175-модда (ЎзР манфаатларига зид олди-сотди шартномаси тузиш) 2-қисмининг «б» банди, 170-модда (Алдаш ёки ишончга кириш йўли билан мулкий зиён етказиш) 2-қисмининг «б» ва «в»    бандлари;

    • 209-модда (Мансаб сохтакорлиги) нинг 1-қисми;
  • 232-модда билан айб эълон қилган эди. Айблашга асос қилиб тергов органлари М.Бекчоновнинг 4.760.000.000 (тўрт миллиард етти юз-у олтмиш миллион) сўм (тахминан тўрт миллион АҚШ доллари) маблағни ўзлаштиргандигини олишган. М.Бекчановга нисбатан Тошкент шаҳар Юнусобод туман прокуратураси, Ички ишлар вазирлиги Тергов бошқармаси ва Бош прокуратура жиноят ишлари қўзғатишган, бироқ у бирор марта терговга бормаган, уни тергов органлари бирор марта ушлашмаган ёки ҳибсга олишмаган. Ҳақиқатни айтиш керак тергов органлари бир марта М.Бекчоновга нисбатан қидирув эълон қилишган, бироқ у ўзининг пойтахтдаги шоҳона уйларида бемалол яшаб юраверган.

  • Шундай қилиб, судья А.Қодиров ҳукмни ўқиди: «… М.Бекчоновни 14 йилга озодликдан маҳрум этилсин; Ўзбекистон Республикаси Сенатининг 2007 йил декабрь ойида чиқарган амнистиясини қўллаб жазо муддати 8 йилга туширилсин». Бироқ, судья А.Қодиров ҳукмни ким учун ўқиганини залда ҳозир бўлган одамлар тушунишмади: суднинг ҳукм ўқилиш мажлисига жиноят ишининг асосий фигуранти Маринбой Бекчонов келмаган эди!! У қочиб кетган экан! Тўғрироғи, қочиб кетишга унга органларнинг ўзлари имкон яратган экан!

    Мисли кўрилмаган бой, Ўзбекистоннинг ҳозирги замон «авторитетларидан» бири, одамлар ва давлатнинг пулларини бир ўзи эмас, юқори лавозимли шахслар билан бирга еган М.Бекчонов устидан бундай ноёб ҳукмни чиқариш осон иш эмас, албатта. Бу ҳукм судья А.Қодировнинг ўзига қойилмақом ёққан бўлишига шўбҳамиз йўқ, бироқ у сонига шапатилаб уриб ўз қувончини билдирган-билдирмаганини ва бирор нарса деган-демаганини билмаймиз. Лекин биз бири тўлиқ келтирилган икки ҳукмни ўзаро таққослаб, «Оббо, ўзбек одил суди-ей! Оббо, қанжиқнинг боласи-ей!» деб ҳайқиришга ҳақлимиз.

     

    5 январь 2008 йил

     

    Франция

     

     

     

    56-ТЕРРОРИСТИК АМАЛЛАР, МАҚОЛАлар

    КАРИМОВ МАФКУРАСИ ҚУРБОНЛАРИ

    УЗБЕКИСТОНДАГИ ДЕМОКРАТИЯ

    КАРИМОВ   МАФКУРАСИНИНГ   КУРБОНИДИР

     

    Мустакилликнинг бошидаёк  15 та   МДХ мамлакатлари    орасида Узбекистонда биринчи булиб, карнай-сурнайлар садоси остида, буюк келажакка чорловчи улугвор шиорлару, советлардагидан  хам  кучли мафкуравий  сиёсий курол яратилди. Шахсан мамлакат президенти   ташаббуси билан яратилган бу мафкуравий таргиботнинг  биринчи  варагини  Амир  Темур номи  билан   очилди. Уша   даврларни эсласангиз  хамма  хайрон,  харкун  хар  соатда  огзингиз  очиладиган   янгиликлар  тулиб-тошиб  ётарди.  Кимдир  узга   саёраликлар  билан сухбат  килибти дейилса,  бошкаси  бир  бола  каерга  бокса  уша  ер  ёниб  кетармиш   дерди. Continue reading «КАРИМОВ МАФКУРАСИ ҚУРБОНЛАРИ»

    Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

    Каламушлар еб кетган БЎҒДОЙ

    Толиб Ёқубов

    БАЛИҚ КИМ, НАҲАНГ КИМ?

    Жиззах вилоятидан келаётган хабарларга қараганда ғалла ва ғалла маҳсулотларини ўта катта миқдорда талонтарож қилинганлиги фактлари бўйича вилоятда катта текшириш ишлари кетмоқда. Айтишларича, биргина Зарбдор туман дон маҳсулотлари комбинатида 20 000 тонна бўғдой камомат чиққан. Бу кичикроқ туманнинг давлатга топшираётган бир йиллик ғалласини ташкил этади. Continue reading «Каламушлар еб кетган БЎҒДОЙ»

    Сиёсий САТИРА, Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

    СОҚОЛ МУАММОСИ

                Ушбу ҳажвия 1998 йили ёзилган. Ҳукумат топшириғи билан милиция ва бошқа органлар ходимлари Пайғамбаримиз (с.а.в.) суннатларини амалга ошириб соқол ўстирган мўминмусулмонларнинг соқолига ёппасига ҳужум бошлашди. Кўпчилик ҳозиргача бунинг асл моҳиятига тушунган эмас. Асл моҳият шундан иборат эдики, жамиятда ислом таълимоти орқали соф виждонли, иймонэътиқодли, табиатан ижтимоий иллатлар (порахўрлик, зўравонлик, зинокорлик, етимесир ҳаққига хиёнат ва ҳоказо) га қарши бўлган инсонларнинг тезлик билан кўпайиб бораётган эди. Continue reading «СОҚОЛ МУАММОСИ»

    Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

    Алишер Соиповнинг ўлдирилиши Андижон воқеаларининг давомидир

    Толиб Ёқубов

    Alisher Soipov

    Мен Алишер билан кўришмаганман, бироқ иккаламиз электрон почта орқали бир неча марта хат ёзишганмиз. Алишернинг бу оддий хатларидан унинг билим доираси жуда кенглиги, моҳир журналист эканлиги яққол кўриниб турар эди. Гарчи Алишер Қирғизистонда туғилиб ўсган ва яшаган бўлса-да, унинг ўлими ўзбек халқи учун улкан йўқотиш бўлганига шўбха йўқ, чунки бундан кейин ҳам кўп йиллар ҳаёт бўлганда эди, у она халқи учун кўп савобли ишлар қилган бўлишига мен аминман.
    Ҳозирги кунда «Алишерни кимлар ўлдиртирди?» – деган савол барчани ўйлантирмоқда. Бу саволга жавоб бериш учун, назаримда, иккита бошқа саволга жавоб излаш керак:
    – Алишернинг ўлимидан ким манфаатдор эди?
    – Нега Ўзбекистон ҳукумати уни бутун вужуди билан ёмон кўрар эди? Continue reading «Алишер Соиповнинг ўлдирилиши Андижон воқеаларининг давомидир»

    52-СЎЗ ВА МАТБУОТ ЭРКИНЛИГИ, ЖИЗЗАХ ВИЛОЯТ БЎЛИМИ, МАҚОЛАлар, Саида ҚУРБОНОВА

    07.05.24-МЕН КАРВОНДЕК ЎТАВЕРАМАН

    Саида Қурбон: «Туронзамин»га хат

     

    Шўри қуриган редактор…

     

    Яқинда, мен Саида Қурбон ва бир гурух ҳуқуқ ҳимоячилари Пахтакор туман аҳолисининг иқтисодий қийинчиликлари, турмуш тарзининг тобора қийинлашиб бораётганлиги, айниқса туман ИИБ ходимлари томонидан туман фермерларининг ишига ноқонуний зўравонлик билан аралашаётганлиги, ҳатто фермерларнинг калтакланаётганлиги тўғрисида дунё ОАВда интервю берган эдик. Бироқ, кўп вақт ўтмасдан, маҳаллий ҳукуматнинг ҳар бир буйруғига лаббай деб тайёр турадиган бир гурух ошиғи олчи «фермерлар» ҳамда «оқсоқоллар» томонидан Жиззах вилоят ва туман ОАВларида бизларга нисбатан туҳматларга тўла мақолалар, оммавий «хатлар» ташқил қилинди.

     

    Ҳатто, БМТнинг экспертлар гурухига «Жиззах ҳақиқати» ва «Джизакская правда» газеталарининг 12 ва 16 май сонларида «МУРОЖААТ» ҳам эълон қилинди (газеталар бу номга муносиб бўлмаса-да, афсус-ки газета шундай деб аталади, гуёки Жиззахда бошқа ҳақиқат бор-у, Сирдарёда бошқа ҳақиқат. Ҳақиқат сўзи билан унинг маъноси битта-ку! Ҳақиқат номланмайди).

     

    «Жиззах ҳақиқати» газетасида, лаббайчи «фермерлар» ва «оқсоқоллар» муаллифлигида «Ит ҳурар, карвон ўтар» рукни остида «Ўйнаб эмас, ўйлаб ёзинг» номли мақолани «Пахтакор ҳаёти» туман газетаси кўчириб босиб чиқарди.

     

    Мен бу мақолаларни ўқиб асло хафа бўлмадим, чунки тўртта «фермер»нинг фикри бутун вилоят ёки туман фермерларнинг фикри эмас. «Газеталаримиз» ўзлари учун катта хатога йўл қўйишди, маҳаллий ҳукумат томонидан олдиларига қўйилган мақсадларига эриша олмадилар, аксинча мақола тескари акс садо берди. Бу мақолалар босилиб чиққач, қайтанга газетанинг бу ахволидан одамлар кулишди. Биз ҳуқуқ ҳимоячиларини билмаганларга, излаётганларга таништирдилар. Боз устига, биз ҳуқуқ ҳимоячиларини, бу газеталар яхшигина рекалама қилишганининг гувохи бўлдим.   Энг қизиғи бизга фермерлар томонидан шикоят аризалар тушиши кўпайди. Бунданда қувонарлиси, фермерлар туман ИИБ ходимлари томонидан қилинаётган тазйиқлар вақтинча бўлса ҳам тўхтаганлигини билдиришди ва раҳматларини айтиб кетишаяпти. Бу ҳолат мени анча рухлантирди ва биз тўғри йўл танлаганлигимизни ўзимизда яна бир бор ҳис қилдик.

     

    Мен бу мақолалар тўғрисида, туманимизнинг «кўзгуси» бўлган, редакция биносига ва ҳатто телефонига ҳам эга бўлмаган «Пахтакор ҳаёти» газетасининг редактори (бир пайтлар редакцияда бирга ишлаганмиз) Холбўта Худоёров билан суҳбатдашиш мақсадида редакцияни 17 майдан бошлаб изладим. Туман ҳокимлигидан, редакция қаердалигини билса керак деб Отамурод исмли йигитдан сўрадим. Менга у: «Редакциянинг биноси йўқ, қаердандир Худоёров газетани бир амаллаб чиқариб келади. Очиғи, билмайман» – деб жавоб берди.

     

    Буни қаранг, хафсалам пир бўлиб ҳокимликдан чиқиб кетаётсам, олдимдан чиқиб қолса бўладими!? Мен редактор Х.Худоёровдан редакция қаерда жойлашганлиги, ўзи билан алоҳида гаплашиб олишим зарурлигини айтдим. Туманда якка-ю ягона бўлган газета мухаррирининг айтган гапи:

    – Сингил, Сизни мен ҳурмат қиламан, кечиринг илтимос, менга савол берманг, редакциянинг биноси йўқ, ў – ў – ў – ўзим бир амаллаб кун кўриб юрибман, менга тегманг илтимос, мен шошаяпман, кечиринг, – деди-ю икки қўлини кўксига қўйиб қочиб қолди.

    Мен бу ҳолдан, аввало кулдим, туриб-туриб редакторга ачиндим, кейин менда унга нисбатан нафрат туйғуси пайдо бўлди. Чунки, бирорта раҳбар «елкангизга чиқиб турай» деса бошини тутадиган бундай кимсалардан на одамларга, на жамиятга наф бор. Бундай ҳол туманимиздаги, умуман жамиятимиздаги оғриқли, шармандали бир ҳолатдир.

     

    Энди, яна мақолага келсак: бу муаллифлар яхши рукн топишибди-ю, лекин тўғри ишлатиша билмабди. Чунки менинг фикрларимча: ҳар бир инсоннинг умри бир карвон. Шу жумладан менинг умрим ҳам. Айтмоқчиманки, мен ҳам ўтавераман, улар ҳам ҳуриб турсин.

    Яна учрашгунча хайр.

     

    Саида Қурбон. 24 май 2007 йил.

    Навбаҳор қишлоғи, Жиззах вилояти.

    Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

    БМТ ЎЗ ҲУЖЖАТЛАРИНИ ХУРМАТ КИЛМАЁТИБДИ, ШЕКИЛЛИ

    ​                22 март куни офиси Нью-Йоркда жойлашган «Хьюман Райтс Вотч» (ХРВ) хамда офиси Венада жойлашган «Халкаро Хельсинки Федерацияси» (ХХФ) инсон хукукларини химоя килувчи ташкилотларининг ташаббуси билан Бирлашган Миллатлар Ташкилоти (БМТ)нинг Женева шахридаги биносида бир брифинг уюштирилди. Continue reading «БМТ ЎЗ ҲУЖЖАТЛАРИНИ ХУРМАТ КИЛМАЁТИБДИ, ШЕКИЛЛИ»

    МАҚОЛАлар, Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

    «Буюк келажак” нима ва у қачон келади?

    Толиб Ёқубов

    Нашр қилинди: 09 март, 2007 йил.

    Халқимиз доно ва буюк. У ҳар қандай ёлғонни англай билади ва шубҳасиз унга ўз муносабатини билдириб келган. Буни у баъзан латифалар тарзида ҳам намойиш этган. Мана шулардан бири.

     Эргашвой И. Каримов ҳузурида Continue reading ««Буюк келажак” нима ва у қачон келади?»

    Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

    “Буюк келажак” нима ва у қачон келади?

    Толиб Ёқубов

    Нашр қилинди: 09 март, 2007 йил.

    Халқимиз доно ва буюк. У ҳар қандай ёлғонни англай билади ва шубҳасиз унга ўз муносабатини билдириб келган. Буни у баъзан латифалар тарзида ҳам намойиш этган. Мана шулардан бири.

    Эргашвой И. Каримов ҳузурида Continue reading «“Буюк келажак” нима ва у қачон келади?»

    Сиёсий САТИРА, Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

    Ўзбекистон даллоллари “ишга” тушибди…

    Толиб Ёқубов

    27 январ, 2007 йил  

    Шарқ матали

    Содда бир одамнинг қари, ориқ, туғмай ва сут бермай қўйган, юрса гандираклайдиган бир сигири бор экан. “Бозор кўтарганга сотиб келақолай”, – деб уни бозорга етаклабди. Бозорда одатдагидек даллолга учрашиб, ундан сигирини сотиб беришини илтимос қилибди. Continue reading «Ўзбекистон даллоллари “ишга” тушибди…»

    МАҚОЛАлар, Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

    Ўзбекистон даллоллари “ишга” тушишибди…

    Шарқ матали

    Содда бир одамнинг қари, ориқ, туғмай ва сут бермай қўйган, юрса гандираклайдиган бир сигири бор экан. “Бозор кўтарганга сотиб келақолай”, – деб уни бозорга етаклабди. Бозорда одатдагидек даллолга учрашиб, ундан сигирини сотиб беришини илтимос қилибди. Continue reading «Ўзбекистон даллоллари “ишга” тушишибди…»

    Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

    Ўзбекистон даллоллари “ишга” тушишибди…

    Шарқ матали

    Содда бир одамнинг қари, ориқ, туғмай ва сут бермай қўйган, юрса гандираклайдиган бир сигири бор экан. “Бозор кўтарганга сотиб келақолай”, – деб уни бозорга етаклабди. Бозорда одатдагидек даллолга учрашиб, ундан сигирини сотиб беришини илтимос қилибди.

    Даллол сигирнинг арқонидан ушлаб, бозорни бошига кўтариб, уни мақтаб, овозининг борича бақира кетибди: Continue reading «Ўзбекистон даллоллари “ишга” тушишибди…»

    ДАВЛАТ ТЕРРОРИЗМИ, МАҚОЛАлар, Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

    Ўриснинг байрами кўп, ўзбекнинг найранги кўп…

    Толиб Ёқубов


    Бу ҳикматни мен 2001 йилнинг бошларида Қўқондаги машина бозорида эшитганман. Бозор айланиб юрганимизда менинг диққатимни жулдур кийинган, қотма, бироқ кўзларидан чуқур маънони ўқиш мумкин бўлган бир чол ўзига тортди. Кекса бўлишига қарамасдан чол ўта ҳаракатчан одам эди. Чол тинимсиз бозорни айланар, эшитилар-эшитилмас ниманидир ҳиргойи қилгандай такрорлар эди. Дастлаб мен ҳеч нарсани англай олмадим, бироқ чол навбатдаги марта бизнинг олдимиздан ўтаётганда, унинг сўзларига диққат қилдим. Чол тинимсиз шеърсифат икки қатор жумлани такрорлар эди:

    Ўриснинг байрами кўп,
    Ўзбекнинг найранги кўп.

    Мен одамлар орасидан оралаб, чолнинг орқасидан эргашдим ва уни 10-15 минутлар чамаси таъқиб қилдим, бироқ ундан янги жумлаларни эшитмадим. Кейинчалик одамлардан эшитишимча, чол ҳар куни бозорда пайдо бўлар ва муттасил шу икки қатор ҳикматни такрорлаб юрар экан. Continue reading «Ўриснинг байрами кўп, ўзбекнинг найранги кўп…»

    Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

    Ўриснинг байрами кўп, ўзбекнинг найранги кўп…

    Толиб Ёқубов
    Бу ҳикматни мен 2001 йилнинг бошларида Қўқондаги машина бозорида эшитганман. Бозор айланиб юрганимизда менинг диққатимни жулдур кийинган, қотма, бироқ кўзларидан чуқур маънони ўқиш мумкин бўлган бир чол ўзига тортди. Кекса бўлишига қарамасдан чол ўта ҳаракатчан одам эди. Чол тинимсиз бозорни айланар, эшитилар-эшитилмас ниманидир ҳиргойи қилгандай такрорлар эди. Дастлаб мен ҳеч нарсани англай олмадим, бироқ чол навбатдаги марта бизнинг олдимиздан ўтаётганда, унинг сўзларига диққат қилдим. Чол тинимсиз шеърсифат икки қатор жумлани такрорлар эди: Continue reading «Ўриснинг байрами кўп, ўзбекнинг найранги кўп…»

    Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

    ҲУКУМАТ ВА МАФИЯ

    ёхуд

    УНИСИГА ҲАМ, БУНИСИГА ҲАМ ҚАРШИ КУРАШИШ ТАРИХИДАН

    ЛАВҲАЛАР (ҲУЖЖАТЛАР)

                Веспасианлик, бошқача айтганда, давлат қароқчилиги даврининг асосий қирраларидан бири давлатни, айниқса унинг иқтисодий ҳаётини бошқара олмай қолган ҳукуматнинг мафия, яъни уюшган жиноятчилар гуруҳлари, билан бирлашиб кетишидан иборатдир. Бунда Давлат бошлиғи, Бош вазир, Бош прокурор, Бош миршаб ва бошқа “бош”ларни қўятурайлик, ҳар бир ҳоким ва ҳокимча, ҳар бир прокурор ва прокурорча, ҳар бир Суд раиси ва раисчаси (ва ҳ.) у ёки бу мафия груҳининг бошлиғига айланади. “Қўятурайлик”дан олдинги раҳбар шахслар қанчалик катта ёки кичик, қанчалик кучли ёки кучсиз мафиоз гуруҳни бошқаришига ўзингиз ақлингиз билан етишаверинг. Continue reading «ҲУКУМАТ ВА МАФИЯ»

    Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

    АДОЛАТ КУЗГУСИ

    Ушбу хат адресатдан бошқа одамларга юборилмади, Интернет-сайтларда эълон қилинмади, чунки мен хат ёзилгандан икки ҳафта ўтгач ватандан чиқиб кетишга мажбур бўлдим. Хатни мен кўп изладим, чунки менинг архивим Ўзбекистонда қолиб кетган эди. Яқинда уни бир дўстим топишга ёрдам берди. Continue reading «АДОЛАТ КУЗГУСИ»

    Аъзам ФАРМОНОВ, МАҚОЛАлар, Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари, ШАХСЛАР

    “Адолат кўзгуси”

    Ушбу хат адресатдан бошқа одамларга юборилмади, Интернет-сайтларда эълон қилинмади, чунки мен хат ёзилгандан икки ҳафта ўтгач ватандан чиқиб кетишга мажбур бўлдим. Хатни мен кўп изладим, чунки менинг архивим Ўзбекистонда қолиб кетган эди. Яқинда уни бир дўстим топишга ёрдам берди.

    Мазкур хатни муҳтарам ўқувчилар диққатига ҳавола этар эканман, мамлакатнинг расмий матбуоти кимга ва нима мақсадга хизмат қилаётганини яна бир марта намойиш қилиш ниятидаман.

    Афсус қиладиган жойим шунда-ки, мен бу хатдаги ниятимни (яъни, “Адолат кўзгуси” газетаси бош муҳаррири Фарход Норматовни судга тортишни) амалга ошира олмадим. Continue reading «“Адолат кўзгуси”»

    6-ЎЗГАЧА ФИКРЛИЛИККА ҚАРШИ ДАВЛАТ СИЁСАТИ, ДАВЛАТ ТЕРРОРИЗМИ, МАҚОЛАлар, ПИКЕТЛАР ВА НОРОЗИЛИКЛАР, Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари, ШАХСЛАР, Ҳамид Султонов

    ҚАССОБГА МОЙ ҚАЙҒУСИ

    Адолат ва одил суд бўлмаган шароитда
    давлат қароқчилар тўдасига айланади.
    Августин Аврелий.

    Раваллиқ ва Тоқчилиқ музофотидан чиққан уламо,

    олим, коммунист ва ҳожилар ҳақида

    Жиззах вилояти Жиззах туманида ёнма-ён жойлашган Раваллиқ ва Тоқчилиқ қишлоқларидан кўп атоқли уламо ва фузалолар, турли соҳаларнинг олимлари, сиёсатдонлар чиққан. Continue reading «ҚАССОБГА МОЙ ҚАЙҒУСИ»

    Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

    ҚАССОБГА МОЙ ҚАЙҒУСИ

    Адолат ва одил суд бўлмаган шароитда
    давлат қароқчилар тўдасига айланади.
    Августин Аврелий.

    Раваллиқ ва Тоқчилиқ музофотидан чиққан уламо, олим, коммунист ва ҳожилар ҳақида

    Жиззах вилояти Жиззах туманида ёнма-ён жойлашган Раваллиқ ва Тоқчилиқ қишлоқларидан кўп атоқли уламо ва фузалолар, турли соҳаларнинг олимлари, сиёсатдонлар чиққан. Continue reading «ҚАССОБГА МОЙ ҚАЙҒУСИ»

    МАҚОЛАлар, Толиб ЁҚУБОВнинг мақолалари

    УРОНҒИЧ, СЎКОНҒИЧ СЕНАТОРЛАР МУБОРАК

    Xo`jalik sudiёхуд

    жиззахлик Толиб ЁҚУБОВнинг

    Жиззах вилояти аҳлига табриги

     10 февраль 2005 й.

    Адолат ва одил суд бўлмаган шароитда

    давлат қароқчилар тўдасига айланади.

    Августин Аврелий.

     

    Биз қандай сенаторларга муҳтожмиз?

     2004 йилнинг 26 декабрида мамлакатимизнинг барча вилоятлари каби Жиззах вилоятида ҳам оламшумул воқеа юз берди: орамизда халқимиз асрлар давомида орзиқиб кутган   с е н а т о р лар   пайдо бўлишди. Айниқса кейинги йилларда халқимиз учун айнан шундай тоифа раҳбарлар етишмаётгани яққол билиниб қолган эди. Сенаторларнинг пайдо бўлиши, мана энди мамлакатимизнинг ҳар бир фуқароси бахтли инсонга айланишига кафолатдир. Масаланинг иккинчи муҳим томони шуки, қўшни Қозоғистон, Қирғизистон, сал наридаги Украина, Литва, улардан ҳам нарирокдаги Чехия, Германия ва бошқа мамлакатларда сенаторлар йўқ, шу сабабли бундай мамлакатлар эрта-индин ривожланишда биздан жуда орқада қолиб кетишади. Ўртоқ Каримовча, яъни ўзбекча демократияга асосланган сенаторлар Ўзбекистонни энг эркин мамлакатга айлантиришади. Continue reading «УРОНҒИЧ, СЎКОНҒИЧ СЕНАТОРЛАР МУБОРАК»